Mətbuat xidməti Xəbərlər

PAYIZLIQ ƏKİNLƏRƏ HAZIRLIĞIN ƏN OPTİMAL VAXTIDIR

Artıq payızlıq taxıl əkinlərinə hazırlıq kampaniyasına başlanmışdır. Qeyd edək ki, əkinə hazırlığın ilkin mərhələsi olan yay şumu və bundan sonrakı bütün aqrotexniki tədbirlər vaxtında və keyfiyyətlə yerinə yetirilməlidir. Əvvəlki əkin zamanı taxıl sahələrində pas xəstəlikləri müşahidə olunubsa, həmin yerə taxıl toxumu səpilməməli, təkrar əkinlərə üstünlük verilməlidir.

Taxıl əkiləcək sahə sələf bitkilərdən boşalan kimi hər hektara 20-30 ton peyin, 250-300 kiloqram fosfor və 100-150 kiloqram kalium gübrələri verilərək 28-30 santimetr dərinlikdə şum edilməlidir.

Fosfor bitkilərin güclü böyüməsini, inkişafını və qışdan salamat çıxmasını təmin edir, əlverişsiz şəraitə müqavimətini artırır. Haqlı olaraq el arasında ona «bar gübrəsi» də deyirlər. Əldə olunan təcrübə göstərir ki, fosfor və kalium gübrələrinin illik normasının şum altına verilməsi daha səmərəlidir. Bundan başqa, az münbitli torpaqlarda bitkiləri azotla normal təmin etmək məqsədilə səpin zamanı toxumla birlikdə sahəyə azot gübrəsi də verilməsi məqsədəuyğundur. Taxıl əkiləcək sahənin şumunun keyfiyyətli və səpindən 1-2 ay tez aparılması məhsuldarlığın 2-3 sentnerə qədər artıq olmasına təsir göstərir.

Şumla birlikdə səpin də optimal müd­dətdə aparılmalıdır. Təcrübələr göstərir ki, payızda bitkilərin güc­lü və mərhələli inkişafı toxumların vaxtında səpilməsindən daha çox asılıdır ki, bu da bitkilərin əlverişsiz qışlama şəraitinə davamlılığını təmin edir. Bitkilərin xəstəliklərə tutulmaması, zərərvericilərlə zədələnməməsi, dənin yetişmə vaxtı da səpin müddətindən asılıdır. Bütün bunlar bitkilərin sıxlığına, dənin keyfiy­yətinə və məhsuldarlığa mənfi təsir göstərir. Ona görə də səpin optimal müddətdə başa çatdırılmalıdır. Vaxtında toxum səpilmiş sahələrdə bitkilər şaxtalar düşənə kimi kifayət qədər güclü yan köklər əmələ gətirir, möhkəmlənir, kollanır və qışın əlverişsiz hava şəraitinə davam gətirə bilir. Gecikmiş səpinlərdə isə cücərtilər kollana bilmir və zəif halda qışlamaya başlayır. Payızda zəif kök almış bitkilər qışa az davamlı olur, onların çoxunu şaxta tələf edir, nəticədə əkinlərdə seyrəklik əmələ gəlir.

Toxumun muxtar respublika şəraitində aran zonalar üzrə oktyabrın 30-dək, dağətəyi zonalarda sentyabrın 20-dən oktyabrın 25-dək səpilib qurtarması məsləhətdir. Havalar əlverişli keçərsə noyabr ayında da səpin aparmaq olar. Səpin üçün hazırlıq tədbirləri isə avqust ayından başlanmalıdır.

Yüksək məhsul götürmək üçün tətbiq olunan aqrotexniki tədbirlər içərisində toxumun keyfiyyəti əsas yer tutur. Qeyd edək ki, bu gün muxtar respublikada torpaq mülkiyyətçilərini toxumla təmin etmək üçün «Naxçıvan Aqrolizinq» ASC-nin yerli təşkilatları, «Gəmiqaya» MMC-nin taxıl terminalı və toxumçuluq təsərrüfatları məşğul olur. Payızlıq taxıl əkinlərinin keçirilməsi ilə əlaqədar keyfiyyətli toxum materialı almaq üçün hər kəs həmin təşkilatlara müraciət edə bilər.

Toxumla yayılan, taxıl üçün qorxulu sayılan bir çox xəstə­liklərin qarşısını almaq və ona qarşı mübarizə aparmaq üçün səpiləcək toxum materialının dərmanlanması ən vacib şərtlərdəndir. Bu xəstəliklərə qarşı mübarizə məqsədi ilə toxum 75 faizli Vitovaks-200 (bir tona 3 kiloqram), 15 faizli Baytan (bir tona 2 kiloqram), Dinit (bir tona 1,5 kiloqram), Çonil (bir tona 1,5 kiloqram), Alyans (bir tona 1,5 kiloqram) preparatlarının biri ilə səpinqabağı dərmanlanmalıdır.

Taxılın səpin norması sələflərdən, torpağın münbitliyindən, səpin müddətindən və üsulundan, əkiləcək sortun bioloji xüsusiyyətlərindən, toxumun təmizliyindən, mütləq çəkisindən və digər amillərdən asılı olaraq dəyişə bilər. Gecikmiş əkinlərdə səpin norması 10-15 faiz artırılmalıdır. Səpin aşağı norma ilə aparılanda bitkilər seyrək olur, alaqların inkişafına əlverişli şərait yaranır, əkinlər az məhsul verir. Səpin norması çox olduqda isə sahədə bitkilər sıx olur, bir-birini kölgə­ləndirir, torpaqda su və qida maddələri çatışmır. Nəticədə, bitkilər seyrək və cılız dənli kiçik sünbüllər əmələ gətirir. Ona görə də 1 hektara orta hesabla 250-280 kiloqram buğda, 180-200 kiloqram arpa toxumu səpilməsi məsləhətdir.

Səpin zamanı akademik Cəlal Əliyevin yetişdirdiyi «Bərəkətli-95», «Qiymətli-2 /17», «Əzəmətli-95», «Nurlu-99», «Ruzi-84» və muxtar respublikanın torpaq-iqlim şəraitinə uyğun gələn «Qılçıqsız-1» sortlarından istifadə məqsədəuy­ğundur. Toxumlar torpağa elə basdırılmalıdır ki, onlar rütubət, istilik və hava ilə normal təmin oluna bilsinlər. Normal rütubətli və yaxşı becərilmiş torpaqlarda toxumun 5-6 santimetr dərinlikdə basdırılması məsləhətdir.

Səpin qurtaran kimi sahədə mora və ya şırım açılaraq suvarma aparılmalıdır. Ən yaxşı üsullardan biri şırımlarla suvarmadır. Bu üsul tətbiq edildikdə torpaq normal rütubətlənir, qaysaq əmələ gəlmir, torpağın strukturu yaxşı saxlanılır, su itkisi olmur, əl əməyindən az istifadə edilir, torpaq tam dolduğundan bitkilər quraqlığa qarşı davamlı olur.

Vaxtında şumlayın, vaxtında əkin və tələb olunan aqrotexniki tədbirlərə düzgün əməl edin ki, məhsulunuz bol, gəliriniz artıq olsun.

 

Qəbul edilmiş dövlət proqramları aqrar sahənin inkişafına stimul verməkdədir

 

Ulu öndər Heydər Əliyevin müəyyənləşdirdiyi aqrar islahatlar bu gün də ölkəmizdə uğurla həyata keçirilir. Həmin islahatların davamlılığını təmin etmək məqsədilə dövlət proqramları, qanunlar qəbul olunur, aqrar sahənin inkişafına hesablanmış tədbirlər həyata keçirilir. Qeyd olunmalıdır ki, muxtar respublikanın iqlim şəraiti və əhalinin əsas hissəsinin kənd təsərrüfatı ilə məşğul olması diyarımızda əkinçiliyə marağı ildən-ilə artırır.

Kənd təsərrüfatı məhsulları istehsalçılarına sərf etdikləri yanacaq və motor yağlarına görə yardımların verilməsi, onların lazımi texnika, mineral gübrələrlə vaxtında və güzəştli şərtlərlə təminatı, toxumçuluq və tingçiliklə məşğul olan təsərrüfatlara subsidiyaların verilməsi əkinçiliyin inkişafında yeni istiqamətlər açıb, əkin sahələrinin və məhsuldarlığın ilbəil artmasına səbəb olub.
Muxtar respublikada əhalinin ərzaq məhsullarına olan tələbatının yerli imkanlar hesabına ödənilməsi istiqamətində qəbul edilmiş dövlət proqramlarının uğurlu icrası və həyata keçirilən digər mühüm tədbirlər nəticəsində ümumi inkişaf təmin edilib, daxili bazarda məhsul bolluğu yaradılıb.
Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisi Sədrinin 2016-cı il 8 fevral tarixli Sərəncamı ilə təsdiq edilmiş “2016-2020-ci illərdə Naxçıvan Muxtar Respublikasında ­meyvəçiliyin və tərəvəzçiliyin inkişafı üzrə Dövlət Proqramı”nın icrası da muxtar respublika əhalisinin meyvə və tərəvəz məhsullarına olan tələbatının yerli istehsal hesabına təmin edilməsinə və tələbatdan artıq mövsümi məhsulların ixracına geniş imkanlar açıb.

Əhalinin ərzaqla təminatı, əsasən, kənd təsərrüfatının bitkiçilik və heyvandarlıq məhsulları hesabına ödənilir. Bu isə torpaqlardan və əmək ehtiyatlarından səmərəli istifadə etməyin zəruriliyini ortaya qoyur. Həmin məsələnin əhalinin ərzaq təhlükəsizliyinin təmin edilməsində rolu nəzərə alınaraq 2019-cu ilin məhsulu üçün muxtar respublikada 62 min 970 hektar sahədə əkin aparılıb. Bu da 2018-ci ilin məhsulu üçün əkilmiş sahədən 1035 hektar çoxdur.
Dövlət proqramında muxtar respublikanın iqlim şəraitinə uyğun, yüksək məhsuldarlığa malik aborigen meyvə-tərəvəz sortlarının bərpa və tətbiq olunması üçün elmi-tədqiqat işlərinin aparılması da nəzərdə tutulub. Bu istiqamətdə aparılmış tədqiqat işləri nəticəsində 372 meyvə sortunun genetik fondu toplanılıb. Hazırda bu istiqamətdə işlər davam e
tdirilir.

Muxtar respublikada mövcud əkinə­yararlı torpaq sahələrinin genişləndirilməsi və onlardan səmərəli istifadə edilməsi məqsədilə meliorasiya və irriqasiya istiqamətində də ardıcıl tədbirlər görülür. 

Qeyd edək ki, istehsal olunan malların satışının təşkili də başlıca məsələlərdəndir. Ona görə də artıq bir neçə ildir ki, istehsal olunan məhsulların satışını təmin etmək üçün kənd təsərrüfatı məhsullarının satış yarmarkaları təşkil edilir. Bütün bunlar əhalinin ərzaq məhsulları ilə etibarlı təmin edilməsində həlledici rol oynayır.
Ərzaq məhsullarının satışı zamanı mövsümi problemlərin həlli və əhalinin ilboyu keyfiyyətli yerli məhsullarla təminatı məqsədilə iritutumlu soyuducu anbarlar və istixana təsərrüfatları yaradılması torpaq mülkiyyətçilərinə daha bir qayğının ifadəsi kimi dəyərləndirilir. 
Meyvəçiliyin inkişafını stimullaşdırmaq məqsədilə muxtar respublikanın paytaxtı Naxçıvan şəhərində festivalların keçirilməsi meyvəçiliyə olan marağın daha da yüksəldilməsinə və meyvə istehsalının artırılmasına imkan yaradır.
Kənd təsərrüfatının iqtisadi cəhətdən səmərəli, qida və müalicəvi əhəmiyyətə malik olan, ekoloji cəhətdən faydalı təsərrüfat sahələrindən biri də arıçılıqdır. Arıçılığı inkişaf etdirmək üçün dünya miqyasında ciddi tədbirlər görülür. Təsadüfi deyil ki, bu sahənin inkişafı ilə bağlı pro­qramlar BMT-nin bir neçə layihəsinə daxil edilib. Muxtar respublikada arı ailələrinin artırılması, eləcə də məhsuldarlığın yüksəldilməsi üçün davamlı tədbirlər görülür. Arıçılığın inkişaf etdirilməsi məqsədilə Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisi Sədrinin 2016-cı il 18 noyabr tarixli Sərəncamı ilə “2017-2022-ci illərdə Naxçıvan Muxtar Respublikasında arıçılığın inkişafı üzrə Dövlət Pro­qramı” təsdiq edilib.
Proqram yerli və ənənəvi arı cins­lərinin yetişdirilməsinə, arı ailələrindən yüksək məhsul götürülməsinə, xəstə­liklərə qarşı vaxtında mübarizə aparılmasına, arıçıların dövlət maliyyə resurslarına çıxış imkanlarının genişləndirilməsinə, arıçılıq məhsullarının ixracına şərait yaradıb. Muxtar respublikamızda arıçılıqla 4250-dən çox sahibkar məşğul olur. Onlardan 706 sahibkarın 20 ailədən 250-yə qədər arı ailəsi var. Muxtar respublikada bu sahənin inkişaf etdirilməsinə böyük önəm verilməsinin ifadəsidir ki, Babək və Culfa rayonlarında balın emalı və qablaşdırılması ilə məşğul olan 2 yeni istehsal sahəsi yardılıb. Bununla da arıçılıq məhsulları hazırlayan və balı qablaşdıran müəssisələrin sayı, ümumilikdə, 6-ya çatdırılıb.
Diyarımızda arıçı sahibkarlar daim dəstəklənir. Onlarla keçirilən maarifləndirici seminarlar, arı xəstəliklərinin müalicəsi üçün davamlı olaraq hər il dövlət tərəfindən arıçılara pulsuz dərman preparatlarının verilməsi, arıçı sahibkarların istehsal etdikləri məhsulları satmaq üçün Naxçıvan şəhərində və rayon mərkəzlərində keçirilən kənd təsərrüfatı məhsullarının satış yarmarkasına çıxarılmasına şərait yaradılması bu sahənin inkişafına göstərilən dövlət qayğısının bariz nümunəsidir. 
“Arıçılıq məhsulları – bal” festivallarının keçirilməsi arıçılığa olan marağın daha da yüksəldilməsinə və arıçılıq məhsulları istehsalının artırılmasına səbəb olub.
Aqrar sahənin inkişaf istiqamətlərindən biri də ailə təsərrüfatlarının formalaşması, gələcəkdə kiçik və orta sahibkarlıq subyektlərinə çevrilməsidir. Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisi Sədrinin 2017-ci il 22 noyabr tarixli və 2019-cu il 18 yanvar tarixli “Naxçıvan Muxtar Respublikasında ailə təsərrüfatlarının inkişafı ilə bağlı” Tədbirlər planlarının icrası, 2019-cu ilin “Ailə təsərrüfatları ili” elan olunması mövcud potensialdan istifadə etməklə yeni ailə təsərrüfatlarının yaradılmasına, istehsalın genişlənməsinə və yeni iş yerlərinin açılmasına stimul verməkdədir.
Muxtar respublikanın kəndlərində yaradılan müasir infrastruktur, istehsal olunan məhsulları bazara sərbəst çıxarmaq imkanları və göstərilən maliyyə dəstəyi, tətbiq edilən güzəştlər və subsidiyalar bu sahəyə marağı daha da artırmaqdadır.
Ailə təsərrüfatlarının iqtisadi inkişafdakı rolu nəzərə alınaraq fəaliyyətlərinin genişləndirilməsi üçün güzəştli kreditlərin verilməsi və ailə təsərrüfatları festivallarının yüksək səviyyədə keçirilməsi onu deməyə əsas verir ki, bu gün aqrar sahə hərtərəfli və davamlı dövlət qayğısı ilə əhatə olunub.
Belə təsərrüfatların inkişafı ilə bağlı muxtar respublikanın bütün rayonlarında ailə təsərrüfatı üzvləri ilə mütəmadi olaraq maarifləndirici görüşlər keçirilərək onlara lazımi məsləhətlər verilir. Bütün bunların nəticəsidir ki, muxtar respublikada çoxsahəli ailə təsərrüfatlarının sayı artmaqda davam edir.
Aqrar sahənin inkişafı ilə bağlı tədbirlərin bundan sonra da davam etdirilməsi, ekoloji sağlam məhsulların alınması məqsədilə maarifçilik işinin aparılması, ailə təsərrüfatı başçıları, sahibkarlarla və torpaq mülkiyyətçiləri ilə müşavirələrin keçirilməsi, bu sahələrdə mütərəqqi üsulların tətbiqi davam etdiriləcəkdir.

 

 

 

 

 

 

 

 


 
 

Seminar-müşavirə keçirilib

Şərur Rayon İcra Hakimiyyətində Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisi Sədrinin “Naxçıvan Muxtar Respublikasında ailə təsərrüfatlarının inkişafı ilə bağlı” 2019-cu il 18 yanvar tarixli Sərəncamı ilə təsdiq olunmuş Tədbirlər Planına uyğun olaraq Şərur və Sədərək rayonlarında fəaliyyət göstərən ailə təsərrüfatçılarının iştirakı ilə seminar-müşavirə keçirilib. Naxçıvan Muxtar Respublikası Kənd Təsərrüfatı, İqtisadiyyat nazirliklərinin, Daşınmaz Əmlak və Torpaq Məsələləri üzrə Dövlət Komitəsinin, Antiinhisar və İstehlak Bazarına Nəzarət Dövlət Agentliyinin, AMEA Naxçıvan Bölməsi Bioresurslar İnstitutunun və Şərur Rayon İcra Hakimiyyətinin birgə təşkilatçılığı ilə keçirilən tədbiri giriş sözü ilə İcra Hakimiyyəti başçısının müaviniAnar Zeynalov açıb. Bildirib ki, “Ailə təsərrüfatları ili”ndə görülən çoxşaxəli tədbirlər Şərur rayonundakı belə təsərrüfatların da inkişafına böyük stimul olub, bölgədə yeni təsərrüfatların formalaşmasına geniş imkanlar açıb. Rayon ərazisində 5 hektar sahədə yer fıstığı və 1,2 hektarda qızılgül əkini aparılıb, bu istiqamətdə işlər gələcəkdə də davam etdiriləcək. Qeyd edilib ki, ötən dövr ərzində rayonda ailə təsərrüfatçılarına öz təsərrüfatlarını genişləndirmək üçün 61 min 600 manat kredit verilib. Eyni zamanda hüquqi və fizikişəxslərə 1 milyon 419 min 100 manat dəyərində 71 ədəd müxtəlif təyinatlı kənd təsərrüfatı texnikası və texnoloji avadanlığı lizinq yolu ilə güzəştli şərtlərlə satılıb. Aparılan məqsədyönlü tədbirlər nəticəsində cari ildə rayonda ailə təsərrüfatlarının sayı 115-ə çatıb. Keçirilən festivallarda rayondakı ailə təsərrüfatları tərəfindən istehsal edilən məhsullar yüksək səviyyədə nümayiş olunur. Ötən il keçirilən “Ailə təsərrüfatı məhsulları” festivalına rayonun 84 ailə təsərrüfatçısının iştirakı ilə 221 növdə 6 minə yaxın qablaşdırılmış məhsul çıxarılıb. Bu, növbəti tədbirlərdəməhsulsayının artacağına əminlik vardır. Tədbirdə Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin əməkdaşı XaliqAbbasov, Daşınmaz Əmlak və Torpaq Məsələləri üzrə Dövlət Komitəsinin əməkdaşı Oqtay Məmmədov, İqtisadiyyat Nazirliyinin əməkdaşı İsa Novruzov, Antiinhisar və İstehlak Bazarına Nəzarət Dövlət Agentliyinin əməkdaşı Əli Şərifov və aqrar elmlər üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Loğman Bayramov çıxış ediblər. Sonra suallar cavablandırılıb.

 
 

Optimal müddətdə aparılan aqrotexniki tədbirlər yüksək məhsul deməkdir

Ölkəmizdə aparılan uğurlu sosial-iqtisadi siyasət nəticəsində artıq bir neçə ildir ki, aqrar sahədə daxili istehsal hesabına əhalinin əksər kənd təsərrüfatı məhsulları ilə təmin edilməsinə nail olunub. Kənd təsərrüfatı bitkilərinin əkin strukturunda əhəmiyyətli dəyişikliklər baş verib, dənli və  dənli-paxlalıların, xüsusən buğdanın istehsalına diqqət artırılıb.

Əsası ümummilli liderimiz Heydər Əliyev tərəfindən qoyulan və ölkə başçısı cənab İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə uğurla davam etdirilən aqrar islahatlar muxtar respublikamızda kənd təsərrüfatının bütün sahələrində olduğu kimi, taxılçılığın da inkişafına etibarlı zəmin yaradıb. Naxçıvanda 2019-cu ilin “Ailə təsərrüfatları ili” elan olunması, bu sahənin inkişaf etdirilməsi üçün Tədbirlər Planının qəbul edilməsi və uğurla icra olunması isə aqrar sahənin inkişafına yeni stimul verib.
Taxıl strateji əhəmiyyətli bitkidir. Hər zaman bu sahəyə xüsusi qayğı göstərilib və göstərilir. Bunun ifadəsidir ki, mülkiyyətçilərin və sahibkar­ların taxılçılığa olan marağı getdikcə daha da artır, əkin sahələri genişləndirilir. Məlumat üçün bildirək ki, 2018-ci ilin payızında və 2019-cu ilin yazında muxtar respublikada 33308 hektar taxıl sahələrindən 24729 hektarı buğda, 8579 hektarı arpa olmaqla, əkin aparılıb və sahələrdən 102984 ton məhsul əldə olunub. Orta məhsuldarlıq 30,9 sentner təşkil edib.
Artıq payızlıq taxıl əkinlərinə hazırlıq işləri görülür. Taxılçılıqla məşğul olan fermerlər yadda saxlamalıdırlar ki, taxıldan yüksək məhsul əldə etmək üçün bütün aqrotexniki tədbirlər vaxtında və keyfiyyətlə yerinə yetirilməlidir.

Hava şəraitinin qeyri-sabit keçməsi nəticəsində taxıl sahələrində pas xəstəlikləri müşahidə olunubsa, həmin sahələrdə təkrar taxıl əkini keçirilməməlidir. Taxılın əsasən kartof, tərəvəz, bostan və sair bitkilərdən sonra əkilməsi daha məqsədə­uyğundur. Taxıl əkiləcək sahə sələf bitkilərdən boşalan kimi hər hektar sahəyə imkan daxilində 20-30 ton üzvi və 250-300 kiloqram fosfor və 100-150 kiloqram kalium gübrələri verilərək 28-30 santimetr dərinlikdə şumlanmalıdır.Bitkilərin güclü böyüməsini, inkişafını və qışdan salamat çıxmasını təmin etmək, eləcə də əlverişsiz şəraitə müqavimətini artırmaq üçün torpağa fosfor gübrəsinin verilməsinin böyük əhəmiyyəti vardır. Haqlı olaraq el arasında ona “bar gübrəsi” də deyirlər. 
Əldə olunmuş təcrübə onu göstərir ki, fosfor və kalium gübrələrinin illik normasının şum altına verilməsi məsləhətdir. Bundan başqa, azmünbitli torpaqlarda bitkiləri azotla normal təmin etmək üçün səpin zamanı toxumla birlikdə sahəyə azot gübrəsi də verilməsi məqsədəuyğundur. 
Taxıl əkiləcək sahənin şumunu keyfiyyətli və səpindən 1-2 ay tez aparılması məhsuldarlığın 2-3 sentnerə qədər artırılmasına təsir göstərə bilir. Səpin optimal müddətdə aparılmalıdır. Təcrübələr göstərir ki, payızda bitkilərin güclü və mərhələli inkişafı toxumların vaxtında səpilməsindən asılıdır. Payızda bitkilərin xəstəliklərə tutulması, zərərvericilərlə zədələnməsi və dənin yetişmə vaxtı da səpin müddətindən asılıdır. Bütün bunlar bitkilərin sıxlığına, dənin keyfiyyətinə və məhsuldarlığına təsir göstərir. Ona görə də səpin optimal vaxtda başa çatdırılmalıdır. Optimal müddətdə səpilmiş sahələrdə bitkilər şaxtalar düşənə kimi kifayət qədər güclü yan köklər əmələ gətirir, möhkəmlənir və kollanır. Belə bitkilər qışın əlverişsiz şəraitinə davam gətirə bilir. Gecikmiş səpinlərdə isə cücərtilər payızda kollana bilmir və zəif halda qışlamaya başlayır. Payızda zəif kök almış bitkilər isə qışa az davamlı olur, onların çoxunu şaxta tələf edir və nəticədə əkinlərdə seyrəklik əmələ gəlir. 
Muxtar respublika şəraitində əkinin aran zonalar üçün oktyabrın 1-dən 30-dək dağətəyi zonalar üçün sentyabrın 20-dən oktyabrın 25-dək aparılması məsləhətdir. Havalar səpin üçün əlverişli keçdikdə məhsulları gec toplanan bitkilərin yerində noyabr ayında da səpin aparmaq mümkündür. 
Yüksək məhsul götürmək üçün tətbiq olunan aqrotexniki tədbirlər içərisində toxumun keyfiyyəti əsas yer tutur. Səpin üçün yüksəkkeyfiyyətli toxum materialının hazır­lanması mühüm şərtdir. Taxıl bitkilərindən yüksək və keyfiyyətli məhsul əldə etmək üçün bu bitkilərin toxumlarının sağlam və yüksək kondisiyalı olması təmin edilməlidir. Qeyd olunmalıdır ki, bu gün muxtar respublikada mülkiyyətçiləri toxumla təmin etmək üçün 5 toxumçuluq təsərrüfatı fəaliyyət göstərir. Taxıl­çılıqla məşğul olan torpaq mülkiyyətçiləri keyfiyyətli toxum materialı əldə etmək üçün həmin təşkilatlara müraciət edə bilərlər. Bundan əlavə, sahibkarların, torpaq mülkiyyətçilərinin özlərində olan toxumluq taxılın təmizlənməsində “Araz” Elm-İstehsalat Birliyinin toxumçuluq təsərrüfatında, “Bərəkət” toxumçuluq təsərrüfatında, “Naxçıvan Aqrolizinq” Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin yerli təşkilatlarında və “Gəmiqaya” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinin Taxıl Terminalında yaradılmış şəraitdən istifadə etmək olar. 
Qeyd edək ki, toxum materialı bir çox xəstəliklərin törədiciləri ilə yoluxa bilər. Bu xəstəliklərin təsiri nəticəsində səpin normasına düzgün əməl edilsə də, sahədə sağlam cücərti alınması mümkün olmur. Toxumla yayılan, taxıl üçün qorxulu sayılan bir çox xəstəliklərin qarşısını almaq və ona qarşı mübarizə aparmaq üçün səpiləcək toxum materialının dərmanlanması ən vacib tədbirlərdən biridir. Bu xəstəliklərə qarşı mübarizə məqsədilə toxum tubazol (1,5 kiloqram ton), rubin (1,5 kiloqram ton), saneb (1,6 kiloqram ton) preparatlarının biri ilə səpinqabağı dərmanlanmalıdır. 
Taxılın səpin norması sələflərindən, torpağın münbitliyindən, səpin müddətindən və üsulundan, əkiləcək sortun bioloji xüsusiyyətlərindən, toxumun təmizliyindən və mütləq çəkisindən və digər amillərdən asılı olaraq dəyişə bilər. Gecikmiş səpinlərdə səpin norması 10-15 faiz artırılmalıdır. Səpin aşağı norma ilə aparılarsa, bitkilər seyrək olur, alaqların inkişafı üçün əlverişli şərait yaranır. Ona görə də belə əkinlər az məhsul verir. Səpin norması çox olduqda isə sahədə bitkilər sıx olur, bir-birlərini kölgələndirir, torpaqda su və qida maddələri çatışmır. Nəticədə, bitkilər seyrək və cılız dənli kiçik sünbüllər əmələ gətirir.
Səpin norması bir hektara orta hesabla 230-250 kiloqram buğda, 180-200 kiloqram arpa toxumudur. Səpin zamanı respublikanın torpaq-iqlim şəraitinə uyğun gələn “Qobustan”, “Bezostaya-1”, “Fatimə”, “Quality” və “Renan” sortlarından, arpa sortlarından isə “Naxçıvan dəni” və “Cəlilabad-19” sortlarının əkilməsi məqsədəuyğundur. Səpin zamanı toxumlar torpağa elə basdırılmalıdır ki, onlar rütubət, istilik və hava ilə normal təmin oluna bilsinlər. Normal rütubətli və yaxşı becərilmiş torpaqlarda toxumun 5-6 santimetr dərinlikdə basdırılması məsləhətdir. Nəzərə almaq lazımdır ki, toxum dayaz basdırılarsa, taxılın kök sistemi torpaqla zəif əlaqədə olur və taxıllarda kök yatması baş verir. Bu, gələcəkdə məhsul itkisinə səbəb olur. 
Səpin qurtaran kimi həmin sahəni mora və ya şırım açaraq suvarmaq lazımdır. Taxıl bitkilərinin suvarılmasında əsas üsullardan biri şırımlarla suvarmadır. Bu üsul tətbiq edildikdə torpaq yaxşı rütubətlənir, qaysaq əmələ gəlmir, torpağın strukturu yaxşı saxlanılır, su itkisi olmur, əl əməyindən az istifadə edilir, mora üsuluna nisbətən torpaq tam doyduğundan quraqlığa qarşı davamlı olur. 
Göstərilən aqrotexniki tədbirlərə əməl edilərsə, yüksək məhsuldarlığın əsası qoyular.

 
 

Muxtar respublikada taxıl biçini başa çatıb

Muxtar respublikanın etibarlı ərzaqla təminatında taxılçılıq mühüm sahələrdən biridir. Taxılçılıq əhalinin çörək və digər unlu məmulatlara olan tələbatını ödəməklə yanaşı, həm də heyvandarlığın inkişafında mühüm rol oynayır. 
Kənd təsərrüfatının, o cümlədən taxılçılığın inkişafına göstərilən diqqət və qayğı, məhsul istehsalçılarına sərf etdikləri yanacaq və motor yağlarına görə yardımların, əkilən hər hektara görə gübrələrin, güzəştli şərtlərlə kreditlərin verilməsi və digər mühüm tədbirlər bu sahənin dinamik inkişafını təmin edib.
Görülən işlərin nəticəsi olaraq 2019-cu ilin məhsulu üçün muxtar respublikada 62970 hektar sahədə əkin aparılıb ki, bunun da 33308 hektarını və ya 52,9 faizini taxıl zəmiləri təşkil edib. 2018-ci il ilə müqayisədə taxıl əkini sahələri 825 hektar və yaxud 2,5 faiz artıb. Sahələrin 24729 hektarında buğda, 8579 hektarında isə arpa əkilib. Ümumi əkin sahəsinin 4127 hektarı və yaxud 12,4 faizi Şərur, 10610 hektarı və yaxud 31,8 faizi Babək, 1685 hektarı və yaxud 5,1 faizi Ordubad, 6553 hektarı və yaxud 19,7 faizi Culfa, 5210 hektarı və yaxud 15,6 faizi Kəngərli, 1616 hektarı və yaxud 4,9 faizi Şahbuz, 2472 hektarı və yaxud 7,4 faizi Sədərək rayonlarının, 1035 hektarı və yaxud 3,1 faizi isə Naxçıvan şəhərinin payına düşüb.

Cari ildə taxıl sahələrindən 102984 ton məhsul tədarük olunub ki, bu da 2018-ci ilin göstəricisi ilə müqayisədə 5295 ton və ya 5,4 faiz çoxdur. Yığılan məhsulun 77261 tonu buğda, 25723 tonu isə arpadır. Məhsuldarlıq orta hesabla hər hektardan 30,9 sentner olub.
Əldə olunan məhsulun 13947 tonu və ya 13,6 faizi Şərur, 33707 tonu və ya 32,7 faizi Babək, 4785 tonu və ya 4,6 faizi Ordubad, 18993 tonu və ya 18,5 faizi Culfa, 15316 tonu və ya 14,9 faizi Kəngərli, 4437 tonu və ya 4,3 faizi Şahbuz, 8788 tonu və ya 8,5 faizi Sədərək rayonlarının, 3011 tonu və ya 2,9 faizi isə Naxçıvan şəhərinin payına düşüb.

Naxçıvan Muxtar Respublikasının şəhər və rayonları üzrə taxıl yığımının bölgüsü

Cari ilin taxıl biçinində orta hesabla 86 kombayn iştirak edib ki, bunun da 77-si sahibkarlara, 9-u isə “Naxçıvan Aqrolizinq” Açıq Səhmdar Cəmiyyətinə məxsus olub.

Tədarük edilən buğdanın bir kiloqramının cari ildə 35, arpanın isə 30 qəpikdən mərkəzləşmiş qaydada satın alınması taxıl əkininə və onun vaxtında itkisiz yığılmasına marağı daha da artırıb. 
Muxtar respublikada məhsul istehsalçılarının texnika ilə təmin olunması məqsədilə “Naxçıvan Aqrolizinq” Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin xətti ilə 309 ədədi 2019-cu ilin yanvar­-iyul aylarında olmaqla, ümumilikdə, 2684 ədəd müxtəlif adda kənd təsərrüfatı texnikası və avadanlığı alınaraq muxtar respublikaya gətirilib. Cari ilin yanvar-iyul aylarında 182 ədəd müxtəlif adda kənd təsərrüfatı texnikası və avadanlığı lizinq yolu ilə məhsul istehsalçılarına verilib, 2 ədədi nağd yolla satılıb. 
Əkinçiliyin inkişafında başlıca şərtlərdən biri də məhsuldar toxum sortlarının yetişdirilməsidir. Yerli və rayonlaşdırılmış toxum sortlarından istifadə olunmaqla yetişdirilən toxum sortları muxtar respublikanın torpaq mülkiyyətçiləri və fermer təsərrüfatları tərəfindən istifadə edilməkdədir. Hazırda muxtar respublikada 5 toxumçuluq təsərrüfatı fəaliyyət göstərir.
Taxılçılığın inkişafı istiqamətində həyata keçirilən tədbirlər, məhsuldar toxum sortlarından istifadə, suvarma şəbəkələrinin genişləndirilməsi və əkin sahələrinin şırım üsulu ilə suvarılması bu sahənin inkişafına yeni imkanlar yaratmaqdadır.

Naxçıvan Muxtar Respublikası
Dövlət Statistika Komitəsinin
mətbuat xidməti

 
 

Səhifə 10 > 30-dən

Joomla 1.5