Mətbuat xidməti Xəbərlər

TAXILLARIN ŞIRIM ÜSULU İLƏ SUVARILMASI ƏN MÜTƏRƏQQİ ÜSULDUR

Payızlıq taxılın əkilməsində bütün aqrotexniki tədbirlərin vaxtında və düzgün aparılması vacibdir. Növbəli əkinlərin tətbiqi, sahənin düzgün seçilməsi, keyfiyyətli toxumun tədarükü, dərmanlanması, səpin norması və səpin müddətlərinin düzgün təyin olunması, eləcə də digər vacib aqrotexniki tədbirlər sahələrdən yüksək məhsul götürməyə təsir edən amillərdir.

Yuxarıda sadalanan aqrotexniki tədbirlərin hamısını yerinə yetirdikdən sonra suvarma əməliyyatı başlayır. Buğda və arpa əkildikdən sonra səpilən toxumların cücərməsi üçün sahə suvarılmalıdır. Hər bir bitki toxumunda olduğu kimi taxıl toxumları da cücərmək üçün öz çəkilərinin 50-55 faizi qədər su tələb edir. Əgər taxıl toxumları lazım olan qədər nəmliklə təmin olunsalar, cücərtilərin kütləvi cücərməsi də yüksək səviyyədə olar. Əkin sahələrinin suvarılmasının müxtəlif üsullları vardır. Bunlardan ən çox tətbiq olunanı şırım üsulu ilə suvarmadır. Bu mütərəqqi üsulun digərlərindən bir çox üstünlükləri vardır. Sırım üsulu ilə suvarmaya üstünlük verilməsi həm su itkisinin qarşısını alır, həm də məhsuldarlığın yüksəlməsinə səbəb olur. Şırımlarla suvarma zamanı digər üsullardan fərqli olaraq su torpağın səthinə düzgün paylanır. Bu üsulla suvarmada su yalnız sahədə çəkilmiş ayrı-ayrı şırımlarla verilir. Şırım üsulu ilə suvarmada torpaq rütubətlə tam doyduğundan, bitkilər quraqlığa qarşı mora üsuluna nisbətən daha çox davamlı olur, sahədə qaysaq yaranmır, əl əməyindən az istifadə edilir, su itkisi olmur.

Şırımların dərinliyi 12-18 santimetr arasında olur. Sahələrin mailliyi az olarsa, şırımlar maillik istiqamətində çəkilməlidir. Əgər maillik çoxdursa bu zaman şırımlar mailliyin köndələn istiqamətində çəkilməlidir. Şırımlarla suvarmanın mora üsulu ilə suvarmaya nisbətən üstünlüyü qeyd etdiyimiz kimi suya qənaət edilməsidir. Eyni zamanda şırım üsulu ilə payızlıq taxıl əkinlərinin aparılması əkin altında olan torpaqların su-fiziki xassələrinin yaxşılaşmasına, suvarılan sahənin tam rütubət tutumu ilə təmin olunmasına səbəb olur.

Belə ki, mora üsulu ilə suvarma zamanı 1 hektar sahənin suvarılmasına 1000-1200 kubmetr su sərf olunursa, şırımlarla suvarmada su sərfiyyatı 800-900 kubmetr olur. Bu üsulun tətbiq edildiyi sahələrdə torpağın aktiv qatının nisbətən müntəzəm islanması baş verir. Düzgün istiqamətdə şırımlarla suyun hərəkəti 0,1-0,2 metrsaniyə olur. Bu zaman torpağın nəmlənməsi tədricən getdiyi üçün toxumlar tam islanaraq eyni vaxtda cücərməyə başlayır. Vegetasiya müddətində bitkilər şırımlarda toplanmış rütubət və nəmlikdən istifadə edir, eyni zamanda torpaqda olan ehtiyat qida maddələrini rahatlıqla mənimsəyə bilirlər. Torpağın şırımlarla suvarılması zamanı torpaq strukturunun pozulmaması bitkilərin qida maddələri ilə təmin olunmağında böyük rol oynayır. Taxıl bitkiləri torağın üst münbit qatında bitdiyi üçün, bu qatda olan humus və digər qida maddələrindən istifadə edərək inkişaf edir. Mora üsulu ilə suvarılarkən suyun topaq səthi ilə hərəkət sürəti tam nizamlana bilmədiyi üçün torpağın üst münbit qatı güclü su axını ilə yuyularaq əkin sahəsindən kənara çıxarılır və eyni zamanda kiçik yarğanlar əmələ gəlir ki, bu zaman torpağın strukturu pozulur. Yuyulmuş münbit qatın və pozulmuş torpaq strukturunun bərpası üçün uzun müddət vaxt, əlavə resurslar tələb olunur. Bu isə torpaq mülkiyyətçisi üçün əlavə xərcə, istehsal olunmuş məhsulun maya dəyərinin artmasına səbəb olur. Taxıl sahələrinin şırım üsulu ilə suvarılmasının digər bir üstünlüyü ondadır ki, sahədə görüləcək başqa aqrotexniki tədbirlərin mexanikləşdirilməsi üçün əlverişli şərait yaradılır. Mora üsulu ilə suvarma zamanı sahədə açılmış su arxları suyun axma sürətindən asılı olaraq dərin yarğanlar əmələ gətirir. Bu isə sahədə texnikaların hərəkətinə mane olur, onların sınmasına və digər nasazlıqlara səbəb olur. Xüsusilə taxılların biçini zamanı nahamar səthdə hərəkət edən kombayn taxılları yerə tökür ki, bu da məhsuldarlığa təsir edir.

Şırımlarla suvarılan sahələrdə torpaqdan su buxarlanması daha az olur. Bu onunla izah olunur ki, düz sahəyə nisbətən şırımların tirələrinə düşən günəş şüaları daha çox qırılır və buxarlanma əmsalı azalaraq rütubətlilik uzun müddət saxlanılır. Şırımlanmış əkin sahələrində torpaqda yuyulma olmadığından daha yaxşı cücərti alınır. Toxumlar üçün optimal qida sahəsi yarandığı üçün taxıl yaxşı inkişaf edir, bitkinin yatma ehtimalı azalır. Onu da qeyd etmək lazımdır ki, sahədə normaya uyğun bitki sıxlığı olduğu üçün alaqlarla sirayətlənmə dərəcəsı minimuma enir. Şırımlar arası məsafə torpağın mexaniki tərkibindən asılı olaraq təyin edilir. Qumlu və qumsal torpaqlarda 60-70 santimetr, gillicəli torpaqlarda isə 50-60 santimetr olmalıdır. Şırımların uzunluğu sahələrin relyefindən asılı olaraq 150-300 metr arasında olmalıdır. Torpağın şırım boyu rütubətlənməsi zamanı şırımın sonundakı torpaq rütubətliliyi onun başlanğıç rütubətliliyinin 75-80 faizi qədər olur.

Onu da qeyd etmək lazımdır ki, dəmyə taxıl əkinlərinə şırımların çəkilməsi də effektli sayılır. Mailliyin köndələn istiqamətinə çəkilmiş şırımlar vegetasiya dövründə yağan yağıntıların axıb getməsinin qarşısını alır və bitkilər yaranan nəmlikdən uzun müddət faydalana bilirlər. Bundan başqa, düzənlik sahələrə nisbətən şırımlanmış sahələrdə yağan qarın külək vasitəsi ilə sovrulması baş vermir. Bu da dəmyə əkinləri üçün əlverişli nəm ehtiyatı deməkdir. Torpaq mülkiyyətçiləri və fermerlər bilməlidirlər ki, şırımlarla suvarmada əsas məsələlərdən biri də suvarmanın təşkilidir. Həddən artıq şırımlarla suyun axıdılması həm su itkisinə, həm də torpağın şoranlaşmasına, yuyulma nəticəsində su erroziyasına səbəb olur. Ona görə də suvarmada aqrotexniki qaydalara düzgün əməl olunarsa, sahələrdən bol və keyfiyyətli məhsul əldə edə bilərik. Eyni zamanda qiymətli sərvət olan suya qənaət etmiş olarıq.

 

Keyfiyyətli toxum məhsuldarlığa böyük təsir göstərir

Taxılçılıq muxtar respublikada kənd təsərrüfatının ən vacib sahələrindən biridir. Ərazinin torpaq-iqlim şəraiti bu vacib sahənin inkişafı üçün çox əlverişlidir. Odur ki, intensiv texnologiyalara üstünlük verilməklə taxıl əkini sahələri ilbəil genişləndirilir.  Məhsuldar toxum sortlarından istifadə olunması, mütərəqqi metodlardan olan şırım üsuluna üstünlük verilməsi, suvarma şəbəkələrinin genişləndirilməsi və texnikadan istifadənin  lizinq yolu ilə asanlaşdırılması  taxıl istehsalını xeyli artırmışdır.

Taxıl bitkilərindən yüksək və keyfiyyətli məhsul əldə etmək üçün yerinə yetirilən kompleks aqrotexniki tədbirlər içərisində  ərazinin torpaq-iqlim şəraitinə uyğun taxıl sortlarının seçilməsi, rayonlaşdırılmış keyfiyyətli səpin materialından istifadə edilməsi və toxumun səpin üçün düzgün hazırlanması xüsusi yer tutur.

Bioloji xüsusiyyətlərinə görə torpaq-iqlim şəraitinə uyğun rayonlaşdırılmış taxıl sortları əkildikdə, taxılın məhsuldarlığı 20-30%  və  daha  çox artır. Ona görə də taxıl əkininin yerli torpaq-iqlim şəraitinə uyğun sortlarla keçirilməsi daha məqsədəuyğundur. Muxtar respublikanın torpaq-iqlim şəraitinə uyğun rayonlaşdırılmış buğdanın “Qobustan” ,“Qualitiy”, “Fatimə”,  Bezostaya-1, “Dağdaş”, “Xəzri”, “Renan” və  sair,  arpanın “Naxçıvandəni”,”, Cəlilabad-19” sortlarından  istifadə  edilməsi  məsləhətdir. Bu sortlar yerli torpaq-iqlim şəraitinə uyğun, məhsuldar olmaqla yanaşı, yüksək və keyfiyyətli un verir ki, bu da çörəkbişirmə sənayesində geniş istifadə olunmaqla keyfiyyətli  çörəklərin  hazırlanmasında əlverişli sayılır.

Taxılçılıqla məşğul olan sahibkarlar bu sortları  muxtar respublikada fəaliyyət göstərən “Bərəkət”, “Araz” EİB, “Sədi”, Şərur Aqrotexservis, “Təbriz”  toxumçuluq təsərrüfatlarına  müraciət  etməklə əldə edə bilərlər. Əkin atlaslarından da istifadə etməklə muxtar respublikanın hər bir rayonu üçün xarakterik olan rayonlaşdırılmış sortların əkilməsi, torpaq-iqlim şəraitinə görə becərmə texnologiyası  tətbiq olunması  mümkündür.

Dənli taxıl bitkilərində məhsuldarlığa təsir edən ən güclü vasitələrdən biri toxumdur. Sahəyə yüksək keyfiyyətli toxumların səpilməsi məhsuldarlığın  artırılmasında  mühüm  şərtdir. Səpin üçün keyfiyyətli toxum materialının hazırlanması uzunmüddətli və məsuliyyətli bir işdir. Toxum üçün ayrılmış sahələr yüksək aqrotexniki qaydada becərilməli, sortların bioloji xüsusiyyətləri nəzərə alınmaqla gübrələnməli, səpin optimal müddətdə, düzgün təyin edilmiş normada və qısa vaxt ərzində aparılmalıdır. Səpin normasının adi əkinlərdən 10-15% aşağı olması məsləhətdir.

Yüksək keyfiyyətli toxum sahədə yetişib formalaşır. Sahədən qəbul olunmuş toxum materialını səpinə hazırlayarkən onun təmizlənməsi, qurudulması, sortlaşdırılması və dərmanlanması işləri ardıcıllıqla yerinə yetirilməlidir.

Toxum sahədən daşındıqdan sonra mexanikləşdirilmiş toxum təmizləyən aqreqatlardan keçirilməlidir. Təmizlənmə prosesində canlı və ölü qarışıqlar, yarpaq və gövdə qalıqları, torpaq hissəcikləri, zədələnmiş və qırılmış toxumlar, alaq otlarının toxumları və s. ayrılmalıdır.  Səpin üçün istifadə ediləcək dənlər eyni irilikdə olmalıdır.

Toxumluq materialın səpin keyfiyyətini xarakterizə edən amillərdən biri də onların xəstəlik və ziyanvericilərə qarşı davamlı olmalarıdır.  Toxumla yayılan xəstəliklərin qarşısını almaq və ona qarşı mübarizə aparmaq üçün səpiləcək materialın dərmanlanması ən vacib təsərrüfat tədbirlərindən biridir. Dərmanlanmanı 2 müddətdə, səpin qabağı və səpindən xeyli qabaq aparmaq məsləhət görülür. Səpinqabağı dərmanlanma səpinə 5-10 gün qalmış aparılır və belə etdikdə dərmanla toxumun uzun müddət bir yerdə qalması üçün şərait az olur.

Dərmanlanma zamanı təhlükəsizlik tədbirlərinə ciddi əməl olunmalıdır; respiratorlardan, rezin əlcəklərdən, rezin çəkmələrdən, eynəklərdən və sair vasitələrdən istifadə olunmalıdır.

 
 

Qoyunçuluq gəlirli sahədir

Heyvandarlıq sahəsində qoyunçuluq xüsusi yer tutur. Muxtar respublika ərazisinin çox hissəsinin dağlıq olması qoyunçuluğun inkişafı üçün əlverişlidir.

Başqa növ kənd təsərrüfatı heyvanlarına nisbətən qoyunlar çox maraqlı bioloji xüsusiyyətə malikdirlər. Onların dodaqları, dişləri və damaqları xüsusi anatomik quruluşa malikdir ki, bu da çox qısa boylu otları qoparıb yeməyə imkan verir. Odur ki,  qoyunlar digər növ heyvanların yeyə bilmədiyi yemləri yeməklə, otlaqlardan daha səmərəli istifadə edirlər. Qoyunlar çox müxtəlif botaniki tərkibli  yemlərdən - yaşıl ot, saman, küləş, quru ot, kökü meyvəlilər, dən yemlərindən çox yaxşı istifadə edirlər.

Qoyunlar başqa növ heyvanlara nisbətən  yerli şəraitə çox tez uyğunlaşır, isti quru havaya davamlıdır. Cinsindən asılı olaraq döş,  quyruq nahiyəsində toplanan piy hesabına aclığa dözümlüdürlər. Yem çatmadıqda bu piydən istifadə etməklə, orqanizmi aclıqdan qoruyurlar. Bir sıra xəstəliklərə davamlı olmaqla, vərəm xəstəliyinə nadir hallarda,  lakin brüsellyoz, qoturluq, çiçək və mastitlə tez – tez xəstələnirlər.

Qoyunlar 10-12 il yaşayır, yüksək və keyfiyyətli məhsul əldə etmək üçün təsərrüfatlarda qoyunlardan 6-7 il istifadə etmək lazımdır. Çünki bu dövrdə onlar maksimum məhsul vermə qabiliyyətinə malik olurlar. Havanın dəyişməsinə çox həssasdırlar. Boğazlıq müddəti 5 ay çəkir və quzular  4 aylıqda ana qoyundan ayrılır. Qoyunlar qaba yemlərdən daha yaxşı istifadə edir, uzun müddət tox qalır və yemi yaxşı həzm edirlər. Dırnaqları bərk və iti olduğundan sıldırım yamaclarda yaxşı gəzə bilir və buradakı əlçatmaz otu yeyə bilirlər. Bu sahədən əhalinin qidalanması üçün yüksək keyfiyyətli qoyun əti, piyi və süd məhsulu əldə edilir. Qoyunlardan yun-dəri məhsulları əldə edilir. Beləliklə, istehsal olunan məhsulun növ müxtəlifliyinə görə kənd təsərrüfatı heyvanları içərisində qoyunlar birinci yer tutur.

Qoyunçuluq məhsulları içərisində yun daha çox əhəmiyyət kəsb edir. Yunun yüksək fiziki-mexaniki və texnoloji xassələri ilə əlaqədar olaraq ondan çox qiymətli parçalar, xalça məmulatları, keçə və gigiyenik cəhətdən təmiz yorğan-döşək hazırlanır.

Əkinçilik sahəsində qoyun peyini üzvi gübrə kimi istifadə olunur.

Qoyun südü başqa kənd təsərrüfat heyvanlarından alınan südə nisbətən tərkibi quru maddələrlə daha zəngindir. Qoyun südündən keyfiyyətli, yüksək qidalıq dəyərinə malik olan pendirlər və digər süd məhsulları hazırlanır.

Qoyunçuluq məhsulları - Qoyunçuluqdan əldə edilən məhsullar çox növlülüyünə, çeşidinə, sortuna görə başqa növ heyvandarlıq məhsullarından fərqlənir.

Qoyun yunu - daranma, boyanma, əyirmə və keçələşmə qabiliyyətinə malik  olub, toxuculuq sənayesində çox əhəmiyyətlidir. Qoyun yunu bir sıra dəyərli xüsusiyyətləri ilə pambıq, kənaf, kətan, kəndir və s. ciddi şəkildə fərqlənir. Belə ki, qoyun yunu yüksək elastikliyə malik olub, nəmliyi udma və buxarlandırma qabiliyyətinə  malikdir. Boyanı yaxşı götürməklə, onu uzun müddət özündə saxlayır.

Qoyun əti - Kənd təsərrüfatı heyvanlarının, eləcədə qoyunların əti zülalla zəngin olduğu üçün insanların qidalanması üçün çox əhəmiyyətli hesab edilir. Bundan başqa ətin tərkibində istənilən miqdar vitamin vardır. Qoyun əti mal ətindən tərkibində yumşaq əzələ və zülala görə geri qalsada, piyin miqdarı və kaloriliyinə görə ondan üstündür. Ətin tərkibindəki zülalın miqdarına görə qoyun əti mal ətinə yaxındır.

Qoyun ətinin başqa növ ətdən fərqi ondan ibarətdir ki, qoyun piyinin tərkibində xolesterin, yağ  turşusu az olur. B12 vitamininin miqdarı çoxdur, makro və mikroelementlərlə zəngindir.

Qoyun südü - Təzə doğulan körpə quzuların yemləndirilməsi üçün əvəzolunmaz qidadır. Bununla yanaşı, insanların qidalanmasında da qoyun südünün rolu böyükdür. Qoyun südündən həmçinin uzun müddət saxlanıla bilən, qidalıq cəhətdən qiymətli sayılan süd məhsulları hazırlanır. Qoyun südündən çox qiymətli  pendirlər hazırlanır.

Pendirlə yanaşı qoyun südündən digər  süd məhsullarından olan kəsmik, qatıq, ayran, qaymaq  hazırlanır. Kimyəvi tərkibinə görə də qoyun südü çox zəngindir.

Qoyunçuluq məhsulları digər heyvandarlıq məhsullarına nisbətən ucuz başa gəldiyindən bu sahə ilə məşğul olan ailə təsərrüfatları daha çox gəlir əldə etməklə ailə büdcəsinə  əlavə gəlir gətirir. Qoyunçuluq məhsuldar sahə olduğu üçün onlardan daha çox gəlir götürməklə yanaşı, qısa müddətə saylarını artırmaq da mümkündür.

Sahibkarlara məsləhətim budur ki, heyvanların baş sayını artırmaqla yanaşı damazlıq keyfiyyətinin yaxşılaşdırılmasına xüsusi diqqət yetirsinlər.

 
 

Tarla-seminar müşavirə

Naxçıvan Muxtar Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi və rayon İcra Hakimiyyətinin birgə təşkilatçılığı ilə “ Payızlıq taxıl əkinlərinə hazırlığın vəziyyəti, bu sahədə həyata keçirilən aqrotexniki tədbirlərin optimal müddətdə aparılmasının əhəmiyyəti” mövzusunda tarla-seminar müşavirə keçirilmişdir.

Əkinçilik  muxtar respublikamızda asas istehsal sahəsidir. Əhalinin kənd təsərrüfatı və eləcə də ərzaq məhsullarına olan tələbatı yerli istehsal hesabına davamlı təminatının yaradılması yönümündə bu sahəyə həmişə dövlət dəstəyi olmuş və bu gündə davam etdirilir.

Muxtar respublikamızda və eləcədə rayonumuzda payızlıq taxıl əkinləri üçün şumun qaldırıImasına və digər aqrotexniki tədbirlərin aparılmasına başlanılmışdır. Optimal müddətdə şumun qaldırılması, şumdan əvvəl sahələrə mineral və üzvi gübrələrin verilməsi, növbəli əkin sisteminin tətbiq olunması, keyfiyyətli toxum tədarükünün olunması məhsuldarlığın artırılmasına gətirib çıxarır. Bu tadbirlərlə yanaş ilkin olaraq torpaqları analiz etdirmək asas amillərdən biridir. Elə bu baxımdan da Naxçıvan Muxtar Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin mütəxəssis qrupunun iştirakı ilə rayonda tarla seminar müşavirə keçirilmişdir. Tarla seminar müşavirənin əsas məqsədi payız əkinlərini optimal müddətdə həyata keçirmək, əkin zamanı mineral və üzvi gübrələrdən istifadə zamanı torpağın qida rejimini düzgün tənzimləmək, əl əməyinin yüngülləşdirilməsi istiqamətində texnika və avadanlıqlardan səmərəli istifadə etmək, aqrotexniki tədbirlərin aparılması  barədə ətraflı maarifləndirici məsləhətlər verməkdən ibarətdir. Müşavirədə payız əkinlərinə hazırlıqla bağlı müasir texnologiyalara cavab verəcək kompleks aqrotexniki tədbirlərin tətbiq olunması, suvarma zamanı şırım üsullarına üstünlük verilməsi barədə, həmçinin texnika və avadanlıqların faydalı iş əmsalından maksimum dərəcədə yararlanması barədə maarifləndirici məsləhətlər verilmişdir. İxtisaslaşmanın tələblərinə uyğun olaraq əkinlərin həyata keçirilməsi istehsal olunan məhsulların kəmiyyət və keyfiyyət göstəricilərinə təsir edən amildir. Odur ki, mütəxəssislərin tövsiyyələri ilə rayonlaşdırılmış, sertifikatlı  toxumlardan istifadə olunaraq əkinlərin aparılması vacib şərtlərdən hesab edilir. Bir də ki, əkindən əvvəl toxumların dərmanlanması zərərverici və xəstəliklərlə mübarizədə ən vacib tədbirdir. Butün bu tədbirlərin optimal müddətdə həyata keçirilməsi mütəxəssis tövsiyələri əsasında aparılmalıdır ki, optimal əkin müddətləri, əkində toxum norması, mineral va üzvi gübrələrin norma və nisbətləri düzgün müəyyənləşdirilərək artıq və izafi xərclərə yol verilməsin. Aqrar sahədə görülən hər bir işin nəticəsi iqtisadi səmərə ilə ölçülür. Ona görədə yuxarıda qeyd olunan aqrotexniki tədbirlərə əməl etməklə hər bir ailə təsərrüfat üzvü öz ailə büdcəsini artırmış olar.

 
 

Nehrəmdəki üzümçülük təsərrüfatında bol məhsul yetişdirilib

Sovet dönəmində Azərbaycanda üzümçülüyün sürətlə inkişafı ulu öndər Heydər Əliyevin apardığı məqsədyönlü tədbirlərin nəticəsi kimi qiymətləndirilməlidir. 1969-cu ilə qədər olan dövrün təhlili göstərir ki, respublikada cəmi 272 min ton üzüm istehsal olunub. Sonrakı dövrlər – daha doğrusu ulu öndər Heydər Əliyevin respublikaya rəhbərlik etdiyi vaxtlarda artıq üzümün illik istehsalı 2 milyon tona çatdırıldı. İstehsal olunan bu məhsulun 148 min tonu Naxçıvan Muxtar Respublikasının payına düşürdü. Üzüm istehsalına görə birinci yerdə Şərur, ikinci yerdə Babək, üçüncü yerdə Culfa, dördüncü yerdə Ordubad, beşinci yerdə isə Şahbuz rayonu dayanırdı. Hətta ərazisi dağlıq və dağətəyi olan Şahbuz rayonunda ildə 5 min ton üzüm istehsal olunurdu ki, bu da təbiətdən alınmış qənimət, nemət kimi qiymətləndirilməlidir.

Üzümçülüyün şöhrətini özünə qaytarmaq üçün bu gün də əsaslı və təxirəsalınmaz tədbirlər həyata keçirilməkdədir. Bu sahənin inkişaf etdirilməsinə dair qəbul edilmiş dövlət proqramları muxtar respublikamızda da üzümçülüyün yüksək templə inkişafına stimul vermişdir. Hesablamalar göstərir ki, bir hektar üzümlük sahəsi dənli bitkilərdən 3,9 dəfə, pambıqdan 2,7 dəfə, tərəvəz bitkilərindən 7,5 dəfə, meyvə bağlarından 2,6 dəfə artıq gəlir gətirir. Naxçıvanın torpaq-iqlim şəraiti bu bitkinin inkişafı, yüksək və keyfiyyətli məhsul istehsalı üçün çox əlverişlidir. Qədim  Naxçıvan  torpağının ata-babadan bu günümüzə min bir zəhmət hesabına gətirilib çatdırılan 150-yə yaxın yerli üzüm sortu vardır. “Qırmızı kişmişi”,“Ağ kişmişi”, “Qara kişmişi”, “Mərməri kişmişi” , “Mələyi”,“Ağ aldərə”,“Göy aldərə”, “Hərnəqırna”, “Şəfeyi”,“ Kürdəşi”, “Tayfı”, “Hüseyni”,“Ağagörməz”, “Gülabı”,“Batıq”, “Qoyungözü” kimi sortların bir çoxu bu gün də muxtar respublikadakı üzümçülük təsərrüfatlarında əkilib-becərilir.

Son illər Babək rayonunda da yeni üzümlüklərin salınması, mövcud üzümçülük təsərrüfatlarının fəaliyyətinin genişləndirilməsi diqqət mərkəzində saxlanılır. Rayonun Didivar, Nehrəm, Zeynəddin, Qaraqala, Qahab və başqa kəndlərində yeni üzümçülük təsərrüfatları yaradılıb. Onlardan ən böyük olanı isə Nehrəmdəki “Sumqala” üzümçülük təsərrüfatıdır.“Qarğa bazarının altı” adlanan sahədə müasir texnologiyalara cavab verəcək səviyyədə 180 hektara yaxın üzüm plantasiyası yaradılmış və elmi əsaslarla becərilməsi həyata keçirilir. Ata-babalarımızdan həmişə təkcə yerli sortlar deyil, eyni zamanda perspektivli meyvə, üzüm sortlarına da müraciət edilərək əkinlər həyata keçirilmiş, yaxşı gəlir əldə etmişlər. Qeyd olunan bu üzümlük sahəsinə qədəm qoyan insanlar ilk baxışdan heyrətə gəlirlər ki, insan təfəkkürü, insan zəkasının məhsulu nə qədər ecazkarlığa malikdir. Zamanında qarağan kollarından başqa heç bir bitkiyə rast gəlinməyən, “ilan mələşən” bu çöllərdə müasir texnologiyalara cavab verə biləcək bir şəkildə üzümlüklər yaratmaq olduqca zəhmət tələb edir. Burada 50 kiloqram ağırlığında olan beton dirəklərdən deyil, fiziki cəhətdən də belə zəif olan bir insanın asanlıqla yer dəyişmədə istifadə edə biləcəyi, yüngül metal konstruksiyalı dayaqlar tətbiq edilmişdir. Suvarma sularına 20 dəfə qənaət etməklə damcı üsulu tətbiq edilmiş və xətlər müasir texnologiyalar əsasında qurulmuşdur. Bütün üzüm tənəkləri calaq üsulundan istifadə edilməklə, Naxçıvan Muxtar Respublikasının kontinental iqlim şəraiti üçün rayonlaşdırılmışdır. Üzüm sortları elə seçilmişdir ki, məhsul mərhələli yetişir. Bu isə ona əsas verir ki, mövsüm ərəfəsində davamlı realizə və gəlir əldə olunsun. Sahədə zərərverici və xəstəliklərə qarşı mübarizədə və eləcə də mineral və üzvi  gübrələrdən istifadə olunması müasir texnologiyalar əsasında həyata keçirilir. Artıq “Sumqala” üzümçülük təsərrüfatından yığılan məhsullar Naxçıvan və paytaxt Bakı bazarları ilə yanaşı,bu ildən ilk dəfə olaraq Rusiya Federasiyasına da ixrac olunacaq. Məlumat üçün deyək ki, ötən günlərdə təsərrüfatdan toplanan 10 ton üzüm və 1,5 ton alma Əlahiddə Ümumqoşun Orduya, “Naxçıvan” Əlahiddə Sərhəd Diviziyasına, həmçinin Naxçıvan Muxtar Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyinin Mülki Müdafiə Alayına və Daxili Qoşunların “Naxçıvan” Əlahiddə Əməliyyat Briqadasına təhvil verilib.

Üzüm plantasiyasında tezyetişən sortların da məhsul yığımına başlanılıb. Toplanılan məhsul sahədən çıxarıldıqdan sonra seçilib təmizlənir və paketlənir. Soyuducu anbarda müəyyən olunmuş temperaturda bir müddət saxlanıldıqdan sonra satış üçün göndərilir. Toplanan məhsuldan kişmiş və mövüz də hazırlanır. Bağdan mövsümün sonuna qədər 500 tona yaxın məhsul gözlənilir. Yığılan məhsulun saxlanılması üçün 250 ton tutumu olan soyuducu anbar da inşa olunub. Burada 200-ə yaxın rayon sakini işlə təmin olunub. Digər sahələr də fəaliyyətə başladıqdan sonra təsərrüfatda 500-ə yaxın vətəndaş işlə təmin olunacaq. Gələcəkdə təsərrüfatda üzüm sirkəsi istehsalı sahəsinin də yaradılması nəzərdə tutulub. Qeyd edək ki, Nehrəm kəndi ərazisindəki üzüm bağı 2015-ci ildən 80 hektar sahədə salınıb. Sonradan isə bağın ərazisi hər ötən il genişləndirilib. Bağın gələcəkdə 200 hektara çatdırılması nəzərdə tutulur. Təsərrüfatın ərazisində üzümlə yanaşı, digər meyvələrin əkininə də diqqət yetirilir. Hazırda 25 hektar sahədə 50 mindən artıq məhsuldar alma tingi əkilib.

Qeyd edək ki, üzümçülük təsərrüfatlarında avqust ayında bir çox aqrotexniki tədbirlər görülməlidir. Belə ki, avqustun 10-dan 15-dək oidiuma qarşı üçüncü tozlama, üzüm salxım yarpağı bükənə qarşı üçüncü çiləmə və sahələrin üçüncü  dəfə kultuvasiyası aparılmalıdır. Avqustun 15-dən sentyabr ayının sonlarınadək seçmə ilə süfrə üzümlərinin yığımına başlanılmalıdır. Texniki üzüm sortlarını isə sentyabrın 10-dan başlayaraq şəkərlik 16 faizə çatdıqda yığmaq olar. Oktyabr ayında üzümlüklərə gübrə verilməsi, cərgə aralarının şumlanması və suvarılması həyata keçirilməlidir. Tənəklərin qış və yaz şaxtalarına dözümlülüyünü gücləndirmək və gələn ilin bol məhsulunun təməlinin qoyulması üçün sahələrə fosfor, kalium və çürümüş peyin verilir, dərin şum edilməklə suvarılır. Oktyabr-noyabr aylarında tənəklərin basdırılması işlərinə başlanılmalıdır. Tənəklərin basdırılması qışı sərt keçən Naxçıvan Muxtar Respublikasının iqlim şəraitində üzümün aqrotexniki becərilməsi kompleksində ən əhəmiyyətli və məsuliyyətli tədbirlərdən biridir. Ona görə də bu iş ilk şaxtalar düşənə kimi başa çatdırılmalıdır.

Üzümün xalq təsərrüfatındakı əhəmiyyəti

Üzümün təsərrüfat əhəmiyyəti onunla qeyd edilir ki, onun meyvəsi çox qiymətli qida maddəsidir. Onun meyvəsində olan şəkər maddəsi qlükoza və fruktozadan ibarət olub, insan orqanizmi tərəfindən asan mənimsənilir. Üzümdə müxtəlif üzvi turşular, mineral maddələr, orqanizmə lazım olan vitaminlər vardır.Üzüm müalicəvi əhəmiyyəti ilə yanaşı, süfrəyə bəzək verən gözəl dekorasiya bitkisidir. Üzüm şirələrindən bəhməz, mürəbbə, kampot və başqa dadlı qidalar hazırlanır.

 
 

Səhifə 9 > 30-dən

Joomla 1.5