Mətbuat xidməti Xəbərlər

QARĞIDALI BİTKİSİNƏ ZİYAN VERƏN ƏSAS XƏSTƏLİKLƏR

Vegetasiya müddətində qarğıdalı sahəsində torpağın rütubətini 60-70 faiz səviyyədə saxlamaq üçün birinci su bitkinin 3-4 yarpaq fazasında, ikinci su süpürgə əmələ gəlməsinə 10-12 gün qalmış, üçüncü su süpürgələrin çiçəklənməsinin başlanğıcında, dördüncü su süd-mum yetişkənliyi dövründə verilməli, cərgələrarası yumşaldılma birinci vegetasiya suvarmasından və bitkidə dördüncü yarpaq əmələ gələndən sonra həyata keçirilməlidir. Sonrakı kultivasiyalar isə hər suvarmadan sonra aparılmalıdır.

Vegetasiya dövrü xəstəlik və zərərvericilərə qarşı mübarizə tədbirlərinin kultivasiya ilə birlikdə aparılması iqtisadi cəhətdən daha səmərəlidir.

Qovuqlu sürmə xəstəliyi nəticəsində bitkinin gövdəsi, qıçası, yarpaqları, süpürgəsi və hava köklərində müxtəlif böyüklükdə qovuqlar əmələ gəlir. Əvvəlcə xırda şişkin ləkələr şəklində olan bu qovuqlar inkişaf edərək getdikcə böyüyür və iri həcmli qovuqlara çevrilirlər. Onlar əvvəlcə ağ, daha sonra bozumtul-çəhrayı rəngdə olur, yetişdikcə qaralır və tozlanan spor kütləsinə çevrilir. Göbələyin teliosporları müsbət 23-25 dərəcə temperaturda yaxşı cücərir, 15-18 dərəcədə zəifləməyə başlayır, 12 dərəcədə isə cücərmə dayanır. Qovuqlu sürmənin teliosporları quru halda 4 ilə qədər öz həyat qabiliyyətini saxlaya bilir.

Kök və gövdə çürüməsi xəstəlikləri əsasən vegetasiyanın ikinci yarısında müşahidə edilir. Bu xəstəliklərin təsiri ilə əkinlərdə seyrəkləşmə gedir, xəstə bitkilərin məhsuldarlığı aşağı düşür. Xəstəlikləri əmələ gətirən patogenlərin xarakterindən və növündən asılı olaraq onlar fuzarioz, kömür, ağ və bakterial çürümələrə ayrılır.

Fuzarioz sahədə qıçaların süd yetişmə mərhələsindən başlayaraq yığıma qədər, hətta saxlama zamanı temperaturun və nisbi rütubətin yüksək olduğu hallarda qıçalar üzərində hörümçək toruna bənzər sol­ğun-çəhrayı rəngli sıx örtük yaradır.

Kömür çürümə gövdənin aşağı hissəsinin və köklərin qırılması ilə müşahidə olunur. Gövdənin kök­ətrafı və aşağı buğumaraları tamamilə qara rəng alır. Göbələyin təsiri nəticəsində gövdənin özək hissəsi parçalanır və yavaş-yavaş quruyaraq kötükləşir.

Ağ çürümə gövdənin aşağı hissələrində böyük ölçüdə pambığabənzər ləkələrin əmələ gəlməsi ilə xarakterizə olunur.

Bakterial gövdə çürüməsi qar­ğıdalının süpürgə əmələ gəlmə dövründə gövdənin yuxarı hissələrində ətrafları tünd çəhrayı və ya bənövşəyi rənglə haşiyələnmiş açıq-sarı rəngli ləkələr əmələ gətirir.

Qıça və dənin kiflənməsi xəstəliyi yüksək nisbi rütubətdə yığım və dənin saxlanması zamanı boz, tutqun və çəhrayı kiflənmə formalarında müşahidə olunur.

Boz çürümə göbələyi ancaq dənləri yoluxdurur. Xəstəliyə yoluxmuş dənlər get-gedə qonurlaşır və tələf olur. Bu xəstəliklə mübarizə məqsədilə dən üçün sağlam qıçalar seçilməli, saxlama zamanı rütubət 16-13 faiz olmalıdır. Binada hava vaxtaşırı dəyişdirilməli, xəstə qıçalar ayrı saxlanmalıdır.

Toz sürmənin törədicisi müxtəlif göbələklərdir. Xəstəliyə qarğıdalının ancaq süpürgə və qıçaları tutulur. Göbələyin törədiciləri ilə sirayətlənmiş süpürgələr tamamilə qara rəngli toz kütləsinə çevrilir. Sirayətlənmiş bitkilərdə qıça əvəzinə xaricdən qısa yarpaqlarla örtülmüş, içərisində konusabənzər, üzəri tutqun rəngli spor kütləsi ilə dolu şişkinlik əmələ gəlir. Xəstə bitkilər boyca geri qalır, qıçalar formalaşa bilmir və tələf olur.

Qarğıdalı əkini ilə məşğul olan torpaq mülkiyyətçiləri sahələrdə qeyd olunan xəstəlik əlamətləri müşahidə edilən kimi mütəxəssislə məsləhətləşməli, mübarizə vasitələri müəyyənləşdirilməli və tətbiq olunmalıdır. Əks halda, nəzərdə tutulmuş məhsuldarlığa nail olmaq çətindir və çəkilən zəhmət hədər gedə bilər.

 

ARIÇILIQ İQTİSADİ VƏ MÜALİCƏVİ ƏHƏMİYYƏTİ BAXIMINDAN FAYDALI SAHƏDİR

Arıçılıq həm iqtisadi cəhətdən, həm də qida və müalicəvi əhəmiyyəti baxımından faydalıdır. Muxtar respublikamızın zəngin təbiəti, bitki örtüyünün çox olması arı ailələrinin sayını ildən-ilə artırmağa imkan verir.

Kənd təsərrüfatı bitkilərinin tozlandırılmasında bal arılarının rolu əvəzsizdir. Bütün çiçəkli bitkilərin çarpaz tozlandırılmasının 70-80 faizi bal arıları tərəfindən aparılır. 1 kiloqram bal toplamaq üçün arılar 120-150 min uçuş edib 6-10 milyon çiçəkdən nektar toplayırlar. Bir qüvvəli arı ailəsinin arıları gün ərzində 40-60 milyon çiçəyə qonur, o qədər çiçəyi mayalandırırlar. Alimlərin hesablamalarına görə, kənd təsərrüfatı bitkilərinin bal arıları ilə tozlandırılmasından alınan xalis gəlir arıçılığın əsas məhsullarının satışından 10-15 dəfə çoxdur.

 

Bal insanlar tərəfindən pəhriz yeməyi kimi qəbul edilir, yüksək müalicəvi əhəmiyyəti vardır, çətin sağalan xəstəliklərin əvəzedilməz dərmanıdır. Alimlərin apardığı araşdırmalar nəticəsində məlum olmuşdur ki, baldan istifadə edənlər xəstəliklərə az tutulur, uzun müddət iş qabiliyyətlərini saxlayır və uzunömürlü olurlar.

Bal mürəkkəb tərkibə malik, insan orqanizmi üçün lazım olan karbohidratlar, zülallar, mineral maddələr, fermentlər, vitaminlər və turşularla zəngindir. Enerji mənbəyi baxımından bal qida məhsulları arasında birincilərdəndir. Bir kiloqram balda 3 min 150 kalori enerji vardır. Bu enerjini bala verən onun tərkibinin 80 faizini təşkil edən və orqanizm tərəfindən asanlıqla mənimsənilən sadə şəkər olan qlükoza və fruktozadır. Elm sübut etmişdir ki, qəbul edilən balın 100 faizi insan orqanizmi tərəfindən mənimsənilir.

Bal xəstələr, uşaqlar və yaşlılar üçün olduqca xeyirli qida məhsuludur. Hazırda dünya təbabəti təcrübəsində bal və digər arı məhsulları (arı zəhəri, arı südü, mum, çiçək tozu və s.) müxtəlif növ yaraların, yanıqların, dəri xəstəliklərinin, eşitmə, tənəffüs və həzm orqanlarının, ürək-damar və sinir sistemi, böyrək, qaraciyər xəstəliklərinin müalicəsində təsirli dərman vasitəsi kimi istifadə olunur.

Arıçılıqla məşğul olan fermerlər bilməlidirlər ki, bol məhsul əldə etmək üçün əsas şərtlərdən biri köçürmə arıçılığına geniş yer verilməsidir. Köçürmələr zamanı həmin ərazilərin çiçək ehtiyatından səmərəli istifadə olunur, il ərzində bir neçə dəfə əmtəəlik bal süzülür, ekoloji cəhətdən təmiz arıçılıq məhsulları istehsal olunur və arıxanalar sağlamlaşır.

Köçürmə arıçılığının tətbiqi ilə arı ailələrinin yaz və payız mövsümlərində normal inkişafı təmin olunur, bal yığımı dövründə işçi arıların kütləsi çox olduğundan bal toplanması da artır. Belə olan halda birinci bal süzümünün iyul ayının birinci yarısında, ikinci bal süzümünün avqust ayının sonlarında aparılması müm­kün­dür. Göstərilənlərə əməl olunarsa, ildə hər arı ailəsindən 20-25 kiloqram və daha çox əmtəəlik bal götürmək mümkündür.

Arıçılıqla məşğul olan fermerlərə məsləhət görərdik ki, qeyd olunan üstünlükləri nəzərə alıb, bu sahənin daha da genişləndirilməsinə və inkişaf etdirilməsinə diqqəti artırsınlar.

 
 

Naxçıvan Muxtar Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyində cari ilin birinci yarsının yekunlarına həsr olunmuş kollegiya iclası keçirilib

Naxçıvan Muxtar Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyində keçirilən kollegiya iclasını nazir Bəhruz Bayramov açaraq bildirib ki, muxtar respublikada ərzaq təhlükəsizliyinin möhkəmləndirilməsində xüsusi əhəmiyyətə malik olan müasir təsərrüfatların yaradılmasına dövlət dəstəyi davam etdirilir. 1 iyul 2019-cu il tarixə muxtar respublikanın 87 kəndində mövcud olan ailə təsərrüfatlarında 5 min 997 baş mal-qara, 35 min baş xırdabuynuzlu heyvan, 8 min 712 baş quş, 4 min 700 arı ailə­si, 3 min 61 hektar əkin sahəsi, 47 hektar meyvə bağı, 7,8 hektar üzüm bağı, müxtəlif təyinatlı 32 kənd təsərrüfatı maşın və mexanizmi vardır. 
Qeyd olunub ki, “Naxçıvan Aqrolizinq” Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin xətti ilə 309-u 2019
-cu ilin yanvar-iyul aylarında olmaqla, cəmi 2684 müxtəlif təyinatlı kənd təsərrüfatı texnikası və avadanlıq muxtar respublikaya gətirilib. Onlardan 172-si lizinq yolu ilə məhsul istehsalçılarına verilib, 2-si isə nağd yolla satılıb. Ümumilikdə, muxtar respublika üzrə 3377 texnika və aqreqat mövcuddur ki, onlardan 354-ü “Naxçıvan Aqrolizinq” ASC-də, qalanları isə hüquqi və fiziki şəxslərdədir.

Görülmüş işlərin nəticəsidir ki, 2019-cu ilin 6 ayı ərzində kənd təsərrüfatının ümumi məhsulunun faktiki qiymətlərlə dəyəri 133 milyon 451 min manat olub. Bu da 2018-ci ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə 2,8 faiz çoxdur.
Sonra məruzə ətrafında çıxışlar olub.

 
 

Naxçıvanda taxıl biçini mütəşəkkil aparılır

Naxçıvan Muxtar Respublikasında bu ilin məhsulu üçün 33 min 308 hektar sahədə taxıl əkilmişdir. İyunun 10-dan etibarən taxıl biçininə başlanılmışdır. Yaradılan şərait, texnika və kombayn təminatı biçin kampaniyasının itkisiz aparılmasına imkan verir. İyunun 25-də Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin Sədri Vasif Talıbov “Bərəkət Toxumçuluq” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinin Kəngərli rayonunun Böyükdüz kəndindəki taxıl əkini sahəsinə gəlmiş, taxıl biçininin gedişi ilə maraqlanmışdır. Məlumat verilmişdir ki, toxumçuluq təsərrüfatı tərəfindən bu ilin məhsulu üçün 1037 hektar sahədə taxıl əkilmişdir. Əkin şırım üsulu ilə aparılmış, yerli iqlim şəraitinə uyğunlaşdırılmış yüksək məhsuldar “Qobustan”, “Quality” və “Bezost” toxum sortlarından istifadə olunmuşdur. Əraziyə normalara uyğun gübrə verilməsi taxılın vegetasiya dövründə daha yaxşı inkişafına səbəb olmuşdur. Biçinə təsərrüfatın 6 kombaynı cəlb edilmiş, mexanizator və kombaynçılar üçün lazımi şərait yaradılmışdır. Bu günə qədər 173 hektar sahə biçilmişdir. Biçilən ərazi ardıcıl şəkildə şumlanır ki, bu da növbəti ilin məhsuldarlığına mühüm təsir göstərir. Hazırda ərazidə məhsuldarlıq 30 sentnerə yaxındır. Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin Sədri Vasif Talıbov demişdir: Muxtar respublikada kənd təsərrüfatının inkişafı sahəsində görülən işlər öz nəticəsini verir. Daxili bazarın qorunması, mütərəqqi suvarma şəbəkələrinin qurulması, yeni torpaq sahələrinin əkin dövriyyəsinə qatılması, texnika və gübrə təminatı, istehsal olunmuş məhsulun satışı üçün hərtərəfli şəraitin yaradılması taxılçılığın inkişafına səbəb olmuşdur. Hazırda muxtar respublikada taxıl biçini aparılır. Biçinə 100-ə yaxın kombayn cəlb olunmuşdur. Yaradılan şərait, xüsusilə taxıl və qarğıdalının alış qiymətlərinin artırılması həm məhsul istehsalına, həm də bu yolla əhalinin məşğulluğunun təmin olunmasına stimul verir. Ali Məclisin Sədri demişdir: Muxtar respublikada taxıla olan tələbatın yerli istehsal hesabına ödənilməsi diqqətdə saxlanılır. Ona görə də yaradılan şəraitdən səmərəli istifadə olunmalı, taxıl əkini sahələri və məhsuldarlıq artırılmalı, tələbat 100 faiz yerli istehsal hesabına ödənilməlidir. “Bərəkət Toxumçuluq” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinin taxıl əkini sahəsi də vaxtilə istifadə olunmayan torpaqlardır. Lakin yaradılan şərait, qapalı suvarma şəbəkəsinin qurulması uzun illər istifadəsiz qalmış bu torpaqlarda bol məhsul istehsal etməyə imkan verir. Yeni torpaq sahələrinin əkin dövriyyəsinə qatılması, su və texnika təminatı sahəsində işlər bundan sonra da davam etdiriləcəkdir. Ali Məclisin Sədri “Bərəkət Toxumçuluq” Məhdud MəsuliyyətliCəmiyyətinin kollektivinə təşəkkürünü bildirmiş, muxtar respublikanın toxuma olan tələbatının yerli istehsal hesabına ödəniləcəyinə əminliyini ifadə etmişdir. Kəngərli Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı Kamal Ələkbərov rayonda əkinçiliyin, o cümlədən taxılçılığın inkişafı üçün ardıcıl tədbirlərin görüldüyünü bildirmiş, yaradılan şəraitə görə rayonun torpaq mülkiyyətçiləri və bütün sakinləri adından Ali Məclisin Sədrinə minnətdarlıq etmişdir. Muxtar respublikada taxıl biçinində iştirak edən kombayn,maşın vəmexanizmlərin davamlı işləməsi təmin edilmiş, zəruri ehtiyat hissələri alınmış, texniki xidmət təşkil olunmuşdur. Həmçinin taxıl zəmilərində yanğın təhlükəsizliyi tədbirləri də diqqətdə saxlanılmışdır. Ali Məclisin Sədri taxıl biçininin iyulun 25-dək başa çatdırılması, növbəti əkin mövsümündə dəmyə əkininə daha çox üstünlük verilməsi, eləcə də torpaq mülkiyyətçilərinin sifarişlərinə uyğun texnikaların alınıb gətirilməsi barədə tapşırıqlar vermişdir.

Naxçıvan Muxtar Respublikası

Ali Məclisinin mətbuat xidməti

 
 

Yaylaq mövsümü başlayıb

Muxtar respublikada torpaqların münbitliyinin artırılması, heyvandarlığın yem bazasının möhkəmləndirilməsi, təbii yem sahələrinin mühafizəsi, otlaqların geobotanik zənginliyinin qorunub saxlanılması mühüm iqtisadiəhəmiyyət daşıyır.

Yaylaq mövsümü cari il iyun ayının 10-dan başlanıb. Mal-qara yay otlaqlarına qaldırılmaqla növbəli otarma sistemindən istifadə edilir. Otlaqların məhsuldarlığını artırmaq üçün otlaq sahəsinin istifadəçiləri və ya icarədarları bu sahələrdən təyinatı üzrə yararlanmağa, buradakı su mənbələrindən səmərəli istifadəyə, otlaq sahələrində mərz (sərhəd) nişanlarının qorunmasına çalışmalıdırlar. Onlar köç yolu və mal-qara düşərgəsindən təyinatı üzrə istifadə etməli, yataqlar və otlaqlararası xüsusi yollarla gedişgəlişə, lazımsız yol və cığırların salınmasına imkan verməməlidirlər. Otlaqlarda baytarlıq-sanitariya tələblərinə ciddi riayət edilməli, həmin ərazilərdə iribuynuzlu heyvanların naxır halında otarılmasının qarşısı alınmalıdır. Nizamsız və ya həddindən artıq otarma torpaqda qida elementlərinin azalmasına, torpaqların bərkiməsinə və çim qatının əhəmiyyətli dərəcədə məhv olmasına təsir göstərir. Onun yaxşı istifadə olunması torpağın deformasiyaya uğramasının qarşısını alır, həm də ot sıxlığı o qədər də dəyişmir. Bunun üçün otlaqların suvarılmasına, sahələrə üzvi və mineral gübrələrin verilməsinə, kol-kosdan və daşdan təmizlənməsinə də diqqət göstərilməlidir. Naxçıvan Muxtar Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi tərəfindən aidiyyəti dövlət orqanları ilə birlikdə sahibkarlarla, fermerlərlə, fərdi təsərrüfat sahibləri ilə otlaq ərazilərində görüşlər keçirilir, otlaqlardan düzgün istifadə edilməsi, torpaqların münbitliyinin bərpası və artırılması sahəsində mövcud qanunvericiliyin tələbləri onlara izah edilir. Cari ildə yay otlaq sahələrində və örüşlərdə qiymətləndirmə işləri aparılıb, Batabat, Qanlıgöl, Keçəldağ, Dəmirli yurdu və Göygöl ətrafı yaylaqlardan səmərəli istifadəyə dair maarifləndirici tədbirlər keçirilir. Bu sahədə görülən işlərin məqsədi otlaqların yem ehtiyatlarını qorumaqla yanaşı, torpaqların səhralaşmasının qarşısını almaqdır.

 
 

Səhifə 9 > 27-dən

Joomla 1.5