Mətbuat xidməti Xəbərlər

Optimal müddətdə aparılan aqrotexniki tədbirlər yüksək məhsul deməkdir

Ölkəmizdə aparılan uğurlu sosial-iqtisadi siyasət nəticəsində artıq bir neçə ildir ki, aqrar sahədə daxili istehsal hesabına əhalinin əksər kənd təsərrüfatı məhsulları ilə təmin edilməsinə nail olunub. Kənd təsərrüfatı bitkilərinin əkin strukturunda əhəmiyyətli dəyişikliklər baş verib, dənli və  dənli-paxlalıların, xüsusən buğdanın istehsalına diqqət artırılıb.

Əsası ümummilli liderimiz Heydər Əliyev tərəfindən qoyulan və ölkə başçısı cənab İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə uğurla davam etdirilən aqrar islahatlar muxtar respublikamızda kənd təsərrüfatının bütün sahələrində olduğu kimi, taxılçılığın da inkişafına etibarlı zəmin yaradıb. Naxçıvanda 2019-cu ilin “Ailə təsərrüfatları ili” elan olunması, bu sahənin inkişaf etdirilməsi üçün Tədbirlər Planının qəbul edilməsi və uğurla icra olunması isə aqrar sahənin inkişafına yeni stimul verib.
Taxıl strateji əhəmiyyətli bitkidir. Hər zaman bu sahəyə xüsusi qayğı göstərilib və göstərilir. Bunun ifadəsidir ki, mülkiyyətçilərin və sahibkar­ların taxılçılığa olan marağı getdikcə daha da artır, əkin sahələri genişləndirilir. Məlumat üçün bildirək ki, 2018-ci ilin payızında və 2019-cu ilin yazında muxtar respublikada 33308 hektar taxıl sahələrindən 24729 hektarı buğda, 8579 hektarı arpa olmaqla, əkin aparılıb və sahələrdən 102984 ton məhsul əldə olunub. Orta məhsuldarlıq 30,9 sentner təşkil edib.
Artıq payızlıq taxıl əkinlərinə hazırlıq işləri görülür. Taxılçılıqla məşğul olan fermerlər yadda saxlamalıdırlar ki, taxıldan yüksək məhsul əldə etmək üçün bütün aqrotexniki tədbirlər vaxtında və keyfiyyətlə yerinə yetirilməlidir.

Hava şəraitinin qeyri-sabit keçməsi nəticəsində taxıl sahələrində pas xəstəlikləri müşahidə olunubsa, həmin sahələrdə təkrar taxıl əkini keçirilməməlidir. Taxılın əsasən kartof, tərəvəz, bostan və sair bitkilərdən sonra əkilməsi daha məqsədə­uyğundur. Taxıl əkiləcək sahə sələf bitkilərdən boşalan kimi hər hektar sahəyə imkan daxilində 20-30 ton üzvi və 250-300 kiloqram fosfor və 100-150 kiloqram kalium gübrələri verilərək 28-30 santimetr dərinlikdə şumlanmalıdır.Bitkilərin güclü böyüməsini, inkişafını və qışdan salamat çıxmasını təmin etmək, eləcə də əlverişsiz şəraitə müqavimətini artırmaq üçün torpağa fosfor gübrəsinin verilməsinin böyük əhəmiyyəti vardır. Haqlı olaraq el arasında ona “bar gübrəsi” də deyirlər. 
Əldə olunmuş təcrübə onu göstərir ki, fosfor və kalium gübrələrinin illik normasının şum altına verilməsi məsləhətdir. Bundan başqa, azmünbitli torpaqlarda bitkiləri azotla normal təmin etmək üçün səpin zamanı toxumla birlikdə sahəyə azot gübrəsi də verilməsi məqsədəuyğundur. 
Taxıl əkiləcək sahənin şumunu keyfiyyətli və səpindən 1-2 ay tez aparılması məhsuldarlığın 2-3 sentnerə qədər artırılmasına təsir göstərə bilir. Səpin optimal müddətdə aparılmalıdır. Təcrübələr göstərir ki, payızda bitkilərin güclü və mərhələli inkişafı toxumların vaxtında səpilməsindən asılıdır. Payızda bitkilərin xəstəliklərə tutulması, zərərvericilərlə zədələnməsi və dənin yetişmə vaxtı da səpin müddətindən asılıdır. Bütün bunlar bitkilərin sıxlığına, dənin keyfiyyətinə və məhsuldarlığına təsir göstərir. Ona görə də səpin optimal vaxtda başa çatdırılmalıdır. Optimal müddətdə səpilmiş sahələrdə bitkilər şaxtalar düşənə kimi kifayət qədər güclü yan köklər əmələ gətirir, möhkəmlənir və kollanır. Belə bitkilər qışın əlverişsiz şəraitinə davam gətirə bilir. Gecikmiş səpinlərdə isə cücərtilər payızda kollana bilmir və zəif halda qışlamaya başlayır. Payızda zəif kök almış bitkilər isə qışa az davamlı olur, onların çoxunu şaxta tələf edir və nəticədə əkinlərdə seyrəklik əmələ gəlir. 
Muxtar respublika şəraitində əkinin aran zonalar üçün oktyabrın 1-dən 30-dək dağətəyi zonalar üçün sentyabrın 20-dən oktyabrın 25-dək aparılması məsləhətdir. Havalar səpin üçün əlverişli keçdikdə məhsulları gec toplanan bitkilərin yerində noyabr ayında da səpin aparmaq mümkündür. 
Yüksək məhsul götürmək üçün tətbiq olunan aqrotexniki tədbirlər içərisində toxumun keyfiyyəti əsas yer tutur. Səpin üçün yüksəkkeyfiyyətli toxum materialının hazır­lanması mühüm şərtdir. Taxıl bitkilərindən yüksək və keyfiyyətli məhsul əldə etmək üçün bu bitkilərin toxumlarının sağlam və yüksək kondisiyalı olması təmin edilməlidir. Qeyd olunmalıdır ki, bu gün muxtar respublikada mülkiyyətçiləri toxumla təmin etmək üçün 5 toxumçuluq təsərrüfatı fəaliyyət göstərir. Taxıl­çılıqla məşğul olan torpaq mülkiyyətçiləri keyfiyyətli toxum materialı əldə etmək üçün həmin təşkilatlara müraciət edə bilərlər. Bundan əlavə, sahibkarların, torpaq mülkiyyətçilərinin özlərində olan toxumluq taxılın təmizlənməsində “Araz” Elm-İstehsalat Birliyinin toxumçuluq təsərrüfatında, “Bərəkət” toxumçuluq təsərrüfatında, “Naxçıvan Aqrolizinq” Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin yerli təşkilatlarında və “Gəmiqaya” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinin Taxıl Terminalında yaradılmış şəraitdən istifadə etmək olar. 
Qeyd edək ki, toxum materialı bir çox xəstəliklərin törədiciləri ilə yoluxa bilər. Bu xəstəliklərin təsiri nəticəsində səpin normasına düzgün əməl edilsə də, sahədə sağlam cücərti alınması mümkün olmur. Toxumla yayılan, taxıl üçün qorxulu sayılan bir çox xəstəliklərin qarşısını almaq və ona qarşı mübarizə aparmaq üçün səpiləcək toxum materialının dərmanlanması ən vacib tədbirlərdən biridir. Bu xəstəliklərə qarşı mübarizə məqsədilə toxum tubazol (1,5 kiloqram ton), rubin (1,5 kiloqram ton), saneb (1,6 kiloqram ton) preparatlarının biri ilə səpinqabağı dərmanlanmalıdır. 
Taxılın səpin norması sələflərindən, torpağın münbitliyindən, səpin müddətindən və üsulundan, əkiləcək sortun bioloji xüsusiyyətlərindən, toxumun təmizliyindən və mütləq çəkisindən və digər amillərdən asılı olaraq dəyişə bilər. Gecikmiş səpinlərdə səpin norması 10-15 faiz artırılmalıdır. Səpin aşağı norma ilə aparılarsa, bitkilər seyrək olur, alaqların inkişafı üçün əlverişli şərait yaranır. Ona görə də belə əkinlər az məhsul verir. Səpin norması çox olduqda isə sahədə bitkilər sıx olur, bir-birlərini kölgələndirir, torpaqda su və qida maddələri çatışmır. Nəticədə, bitkilər seyrək və cılız dənli kiçik sünbüllər əmələ gətirir.
Səpin norması bir hektara orta hesabla 230-250 kiloqram buğda, 180-200 kiloqram arpa toxumudur. Səpin zamanı respublikanın torpaq-iqlim şəraitinə uyğun gələn “Qobustan”, “Bezostaya-1”, “Fatimə”, “Quality” və “Renan” sortlarından, arpa sortlarından isə “Naxçıvan dəni” və “Cəlilabad-19” sortlarının əkilməsi məqsədəuyğundur. Səpin zamanı toxumlar torpağa elə basdırılmalıdır ki, onlar rütubət, istilik və hava ilə normal təmin oluna bilsinlər. Normal rütubətli və yaxşı becərilmiş torpaqlarda toxumun 5-6 santimetr dərinlikdə basdırılması məsləhətdir. Nəzərə almaq lazımdır ki, toxum dayaz basdırılarsa, taxılın kök sistemi torpaqla zəif əlaqədə olur və taxıllarda kök yatması baş verir. Bu, gələcəkdə məhsul itkisinə səbəb olur. 
Səpin qurtaran kimi həmin sahəni mora və ya şırım açaraq suvarmaq lazımdır. Taxıl bitkilərinin suvarılmasında əsas üsullardan biri şırımlarla suvarmadır. Bu üsul tətbiq edildikdə torpaq yaxşı rütubətlənir, qaysaq əmələ gəlmir, torpağın strukturu yaxşı saxlanılır, su itkisi olmur, əl əməyindən az istifadə edilir, mora üsuluna nisbətən torpaq tam doyduğundan quraqlığa qarşı davamlı olur. 
Göstərilən aqrotexniki tədbirlərə əməl edilərsə, yüksək məhsuldarlığın əsası qoyular.

 

Muxtar respublikada taxıl biçini başa çatıb

Muxtar respublikanın etibarlı ərzaqla təminatında taxılçılıq mühüm sahələrdən biridir. Taxılçılıq əhalinin çörək və digər unlu məmulatlara olan tələbatını ödəməklə yanaşı, həm də heyvandarlığın inkişafında mühüm rol oynayır. 
Kənd təsərrüfatının, o cümlədən taxılçılığın inkişafına göstərilən diqqət və qayğı, məhsul istehsalçılarına sərf etdikləri yanacaq və motor yağlarına görə yardımların, əkilən hər hektara görə gübrələrin, güzəştli şərtlərlə kreditlərin verilməsi və digər mühüm tədbirlər bu sahənin dinamik inkişafını təmin edib.
Görülən işlərin nəticəsi olaraq 2019-cu ilin məhsulu üçün muxtar respublikada 62970 hektar sahədə əkin aparılıb ki, bunun da 33308 hektarını və ya 52,9 faizini taxıl zəmiləri təşkil edib. 2018-ci il ilə müqayisədə taxıl əkini sahələri 825 hektar və yaxud 2,5 faiz artıb. Sahələrin 24729 hektarında buğda, 8579 hektarında isə arpa əkilib. Ümumi əkin sahəsinin 4127 hektarı və yaxud 12,4 faizi Şərur, 10610 hektarı və yaxud 31,8 faizi Babək, 1685 hektarı və yaxud 5,1 faizi Ordubad, 6553 hektarı və yaxud 19,7 faizi Culfa, 5210 hektarı və yaxud 15,6 faizi Kəngərli, 1616 hektarı və yaxud 4,9 faizi Şahbuz, 2472 hektarı və yaxud 7,4 faizi Sədərək rayonlarının, 1035 hektarı və yaxud 3,1 faizi isə Naxçıvan şəhərinin payına düşüb.

Cari ildə taxıl sahələrindən 102984 ton məhsul tədarük olunub ki, bu da 2018-ci ilin göstəricisi ilə müqayisədə 5295 ton və ya 5,4 faiz çoxdur. Yığılan məhsulun 77261 tonu buğda, 25723 tonu isə arpadır. Məhsuldarlıq orta hesabla hər hektardan 30,9 sentner olub.
Əldə olunan məhsulun 13947 tonu və ya 13,6 faizi Şərur, 33707 tonu və ya 32,7 faizi Babək, 4785 tonu və ya 4,6 faizi Ordubad, 18993 tonu və ya 18,5 faizi Culfa, 15316 tonu və ya 14,9 faizi Kəngərli, 4437 tonu və ya 4,3 faizi Şahbuz, 8788 tonu və ya 8,5 faizi Sədərək rayonlarının, 3011 tonu və ya 2,9 faizi isə Naxçıvan şəhərinin payına düşüb.

Naxçıvan Muxtar Respublikasının şəhər və rayonları üzrə taxıl yığımının bölgüsü

Cari ilin taxıl biçinində orta hesabla 86 kombayn iştirak edib ki, bunun da 77-si sahibkarlara, 9-u isə “Naxçıvan Aqrolizinq” Açıq Səhmdar Cəmiyyətinə məxsus olub.

Tədarük edilən buğdanın bir kiloqramının cari ildə 35, arpanın isə 30 qəpikdən mərkəzləşmiş qaydada satın alınması taxıl əkininə və onun vaxtında itkisiz yığılmasına marağı daha da artırıb. 
Muxtar respublikada məhsul istehsalçılarının texnika ilə təmin olunması məqsədilə “Naxçıvan Aqrolizinq” Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin xətti ilə 309 ədədi 2019-cu ilin yanvar­-iyul aylarında olmaqla, ümumilikdə, 2684 ədəd müxtəlif adda kənd təsərrüfatı texnikası və avadanlığı alınaraq muxtar respublikaya gətirilib. Cari ilin yanvar-iyul aylarında 182 ədəd müxtəlif adda kənd təsərrüfatı texnikası və avadanlığı lizinq yolu ilə məhsul istehsalçılarına verilib, 2 ədədi nağd yolla satılıb. 
Əkinçiliyin inkişafında başlıca şərtlərdən biri də məhsuldar toxum sortlarının yetişdirilməsidir. Yerli və rayonlaşdırılmış toxum sortlarından istifadə olunmaqla yetişdirilən toxum sortları muxtar respublikanın torpaq mülkiyyətçiləri və fermer təsərrüfatları tərəfindən istifadə edilməkdədir. Hazırda muxtar respublikada 5 toxumçuluq təsərrüfatı fəaliyyət göstərir.
Taxılçılığın inkişafı istiqamətində həyata keçirilən tədbirlər, məhsuldar toxum sortlarından istifadə, suvarma şəbəkələrinin genişləndirilməsi və əkin sahələrinin şırım üsulu ilə suvarılması bu sahənin inkişafına yeni imkanlar yaratmaqdadır.

Naxçıvan Muxtar Respublikası
Dövlət Statistika Komitəsinin
mətbuat xidməti

 
 

Muxtar respublikanın taxılçıları cari ildə 102 min 984 ton məhsul tədarük ediblər

Muxtar respublikada ərzaq təhlükəsizliyinin və özünüməşğulluğun təmin edilməsi prioritet vəzifələr sırasındadır. Buna nail olunmasında kənd təsərrüfatı  mühüm rola malikdir. Ona görə də bu sahənin inkişafı istiqamətində həyata keçirilən kompleks islahatlar, qəbul edilmiş dövlət proqramlarının uğurlu icrası, subsidiyaların verilməsi, müasir texnologiyaların tətbiqi, meliorasiya və irriqasiya sistemlərinin texniki imkanlarının genişləndirilməsi, keyfiyyətli toxum növləri istehsalının stimullaşdırılması, məhsul istehsalçılarına güzəştli şərtlərlə kreditlərin verilməsi əkinçiliyin inkişafına öz təsirini göstərməkdədir.

Qeyd edək ki, cari ilin məhsulu üçün muxtar respublikamızda 33 min 308 hektar sahədə taxıl əkilmişdi. Zəmilərdən 102 min 984 ton məhsul tədarük edilib, hektarın orta məhsuldarlığı 30,9 sentnerə çatdırılıb. Təbii ki, bu nəticəyə nail olunmasında bir neçə amil başlıca rol oynayıb. Bu sırada ilk olaraq dövlət qayğısını qeyd etməliyik. Məhz bu qayğının ifadəsidir ki, cari ildə də meliorasiya-irriqasiya tədbirləri davam etdirilib. Uzun illər əkilməyən və istifadəsiz qalan torpaq sahələrinə yeni suvarma kanallarının çəkilməsi, müasir meliorasiya və irriqasiya sistemlərinin qurulması əkin dövriyyəsinə yeni sahələrin qatılmasında mühüm rol oynayıb. Belə ki, təkcə 2018-ci ildə və cari ilin ilk altı ayında meliorasiya-irriqasiya sistemlərinin yenilənməsi istiqamətində Kəngərli rayonunun Böyükdüz kəndi ərazisində 616, Yurdçu kəndi ərazisində 59,4 hektar sahəni əhatə edən yeni qapalı suvarma şəbəkələrinin tikintisi başa çatdırılaraq istifadəyə verilib. Muxtar respublika ərazisində yerləşən və 303,5 milyon kubmetr su tutumuna malik olan sututarlara 291,4 milyon kubmetr su ehtiyatı toplanılıb. Su istifadəçilərinə mexaniki üsulla və öz axını ilə 160 milyon kubmetr suvarma suyu verilib, təkrar suvarma nəzərə alınmaqla 134716 hektar torpaq sahəsi su ilə təmin olunub.

Aqrar sahədə nəzərdə tutulan xidmət işlərinin yerinə yetirilməsini sürətləndirmək, sahibkarların əməyini yüngülləşdirmək, onları lazımi texnika ilə vaxtında və güzəştli şərtlərlə təmin etmək məqsədilə “Naxçıvan Aqrolizinq” Açıq Səhmdar Cəmiyyəti tərəfindən 309-u 2019-cu ilin yanvar­-iyun aylarında olmaqla, cəmi 2684 müxtəlif təyinatlı kənd təsərrüfatı texnikası alınaraq muxtar respublikaya gətirilib. Cari ilin ilk altı ayında 172 müxtəlif təyinatlı kənd təsərrüfatı texnikası və texnoloji avadanlıq lizinq yolu ilə icarəyə verilib, 2-si nağd yolla satılıb.
Həmçinin istehsal olunmuş məhsulların ilboyu keyfiyyətli şəkildə istehlakçılara çatdırılması məqsədilə cari ilin ötən dövründə Şərur rayonunda bir soyuducu anbar genişləndirilib, Babək rayonunda bir, Şərur rayonunda iki soyuducu anbarın yaradılması, iki soyuducu anbarın genişləndirilməsi hazırda davam ­etdirilir.
Həyata keçirilən belə məqsədyönlü tədbirlər isə bəhrələrini verib. Belə ki, uzun illər taxılçılıqda yaxşı təcrübə qazanmış torpaq mülkiyyətçiləri sahələrə vaxtlı-vaxtında aqrotexniki qulluq göstərib, taxıl zəmilərində yüksək məhsuldarlığa nail olmaq üçün sahələrin suvarılmasını, ziyanvericilərə qarşı müvafiq işlərin görülməsini diqqətdə saxlayıb, tələb olunan bütün təsərrüfat işlərini yerinə yetiriblər. 
Artıq taxıl tədarükü başa çatıb. İlin nəticələrindən fərəhlə söhbət açmaq olar. Sərhəd bölgəsi Sədərək rayonu bu il də liderliyi saxlaya bilib. Bölgənin taxılçıları 2472 hektar taxıl zəmisindən 8788 ton məhsul toplayıblar. Bu isə orta məhsuldarlığın 35,6 sentner olması deməkdir. Ayrı-ayrı taxılçılarda bu rəqəm daha yüksəkdir. Rayonun Sədərək kənd sakinləri Fuad Qədimov 50, Qafar Zeynalov isə 45 hektar sahədə taxıl yetişdiriblər. Zəmilərə vaxtında və aqrotexniki qaydada qulluq göstəriblər. Çəkdikləri zəhmət hədər getməyib. Hər ikisi hektarın orta məhsuldarlığını 40 sentnerə çatdırıb. Fuad Qədimov deyir ki, neçə illərdir, taxılçılıqla məşğuldur. Çoxları elə düşünür ki, toxumu torpağa atdın, zəmini suvardın bununla iş bitdi. Əslində, belə deyil. Taxıl da qayğı istəyir. Bu qayğının qarşılığını verə bilsən, torpaq sənin zəhmətinin əvəzini birə-beş ödəyəcək. Mən bunu neçə illərdir ki, öz fəaliyyətimdə görmüşəm. Tədarük etdiyim taxıldan yaxın günlərdə başlayacağım əkin üçün toxumluq götürmüşəm. Bir hissəsini isə üyüdərək ailəm üçün ayırmış, qalanını da satmışam. Hazır­da əkəcəyim sahələrdə şum qaldırılması ilə məşğulam. Çalışıram ki, builki əkin kampaniyasını da vaxtında başa çatdıram. 
Ən böyük bölgəmiz sayılan Şərur rayonu taxıl tədarükündə 33,8 sen­tner məhsuldarlığa nail olub. Bu rayonda 4127 hektar sahədən 13 min 947 ton məhsul tədarük edilib. “Şərur Aqrotexservis” Səhmdar Cəmiyyətinin sədri Aqil Məmmədov deyir ki, cəmiyyətə məxsus olan texnikalarla sahələrin şumlanmasında, taxıl əkinində və tədarükündə taxılçılara yaxından köməklik göstəriblər. Hazırda cəmiyyətin dəyirmanında taxıl üyüdülməsi həyata keçirilir. 
Aqil Məmmədovun özü də taxılçılıqla məşğul olur. Cari ildə o, 25 hektar taxıl əkini sahəsindən 82 ton məhsul götürüb. Bu rəqəm məhsuldarlığın 35 sentner olması deməkdir. Sahibkar bunu son hədd hesab etmir. Bundan da yüksək məhsuldarlığa nail olmağın mümkünlüyünü göstərilən hərtərəfli dövlət qayğısı ilə izah edir və belə qayğının davamlı xarakter aldığından minnətdarlığını bildirir. 
Taxıl tədarükündə 3-cü yer Babək rayonuna məxsusdur. Bu bölgənin taxılçıları 10 min 610 hektar taxıl sahəsindən 33 min 707 ton məhsul tədarük edərək məhsuldarlığı 31,8 sentnerə çatdırıblar. Kəngərli rayonunun taxılçıları isə 29,4 sentner məhsuldarlığa nail olublar. Digər yerlər Naxçıvan şəhərinə, Culfa, Ordubad və Şahbuz rayonlarına məxsusdur. Aparılan təhlillər göstərir ki, əvvəlcədən həyata keçirilən hazır­lıq tədbirləri hesabına torpağa bir dən belə, havayı düşməyib. Artıq 2020-ci ilin bol məhsulunun əsasını qoymaq üçün sahələrdə şum qaldırılmasına başlanılıb. İnanırıq ki, bu mövsüm də vaxtında və uğurla başa çatdırılacaq.

Muxtar MƏMMƏDOV

 
 

Təkrar əkinlərin vaxtında aparılması zəruridir

Naxçıvan şəhərinin Tumbul kəndində “Təkrar əkinlərin aparılması və bu sahədə həyata keçirilən aqro­texniki tədbirlər” mövzusunda tarla­-seminar müşavirəsi olub. 
Tədbirdə yay şumunun aqrotexniki qaydalar əsasında qaldırılması, təkrar əkinlərin keçirilməsi və texnikadan səmərəli istifadənin əhəmiyyətindən söhbət açılıb. 
Naxçıvan Şəhər İcra Hakimiyyətinin əməkdaşı İsmayıl Gülməmmədov taxıl əkib-becərən sahibkarlara, eləcə də torpaq mülkiyyətçisi və ailə təsərrüfatlarına göstərilən dövlət dəstəyindən danışıb, onların istehsal etdikləri məhsulların bazar və yarmarkalarda rahat satışının təşkil olunduğunu bildirib.

Naxçıvan Muxtar Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin şöbə müdiri Xaliq Abbasov deyib ki, torpaq-iqlim şəraiti burada əkinlərin təkrar aparılmasına imkan verir. Təkrar əkinlər, əsasən, taxıl biçinindən, həmçinin tezyetişən kartof bitkisinin yığımından dərhal sonra aparılmalıdır. Bu prosesin optimal müddəti 15 iyul tarixdən 10 avqust tarixədəkdir. Odur ki, əkinlər həmin müddətdə aparılmalı, əkin zamanı torpağın münbitliyi qayğısına qalınmalı, daha çox iqtisadi səmərə gətirən bitkilərə üstünlük verilməlidir. 
Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin sektor müdiri Valeh Mehdiyev təkrar əkinlərin aparılmasında lizinq xətti ilə gətirilən yeni, müasir texnikaların rolundan danışıb. Tarla-seminar müşavirəsində ailə təsərrüfatçılarını maraqlandıran suallar mütəxəssislər tərəfindən cavablandırılıb.

 
 

Pomidor bitkisinin xəstəlikləri

Pomidor bitkisində ən geniş yayılmış xəstəliklərdən fitoftora, ağ ləkə, makrosporoz, bakterial xərçəngi, bakterial qara ləkə, meyvənin təpə çürüməsi və virus xəstəliklərini göstərmək olar.

Fitoftora xəstəliyi: Fitoftora xəstəliyi Azərbaycanın əkinçiliklə məşğul olan bütün rayonlarında açıq və örtülü sahələrdə təsadüf edilir. Naxçıvan Muxtar Respublikasında xəstəlik geniş yayılaraq, xüsusilə gec əkilən pomidor sahələrinə böyük ziyan verir. Xəstəlik pomidorun meyvə, yarpaq və gövdəsini zədələyib, tünd-qonur ləkələr əmələ gətirir. Meyvələr qonurlaşır, qaralır və çürüyərək yerə tökülür. Xəstə meyvə bərk olur. Fitoftora xəstəliyi ən çox yetişməmiş meyvələri zədələyir. Bu xəstəliyin təsirindən yarpaqların kənar hissələrində tünd-qonur iri ləkələr törəyir. Yarpağın alt səthində, ləkələr olan yerlərdə zəif ağ örtük inkişaf edir. Zədələnmiş gövdə və yarpağın saplaq hissəsində tünd –qonur ləkələrə təsadüf olunur. Bu orqanlarda ağ örtük olmur. Ağ örtük meyvələrdə də inkişaf edə bilir. Bəzi yağışlı illərdə xəstəliyin güclü inkişaf etməsindən asılı olaraq bitkilərin torpaq üstü hissəsi qaralır və tələf olur. Bu xəstəlik bitkilərin ikinci vegetasiya dövründə meyvə əmələ gələn vaxtı inkişaf edir. Xəstəliyə istixana şəraitində də rast gəlinir. Xəstəliyin təsirindən məhsul azalır və keyfiyyəti pisləşir.

Mübarizə. Pomidor sahəsi kartof əkin sahəsindən xeyli aralı olmalıdır. Məhsul toplandıqdan sonra bitki qalıqlarını sahələrdən təmizləməli və yeri dərin şumlamalı, xəstəliyə qarşı davamlı sortlar əkməli. Pomidor bitkisinin tez əkilməsi və faraş yetişdirilməsi fitoftora xəstəliyinin qarşısını alır. Pomidor əkin sahələrində xəstəliyin ilk nişanələri göründükdə Suncupro Bordo (1000 qr/100 lt su), Saneb M-22 (200 qr /100 lt su), Trival Forte (300 qr/100 lt su), Antrakol VP 70 (300 qr/100 lt su), Captan 50 WP (300 qr/100 lt su), preparatlarının suspenziyaları ilə çiləmə aparılır. Çiləməni hər 7-10 gündən bir 3-4 dəfə təkrar etməli, hər hektar sahəyə 500-600 lt hazırlanmış işçi məhlulu istiifadə olunur.

Ağ ləkə xəstəliyi. Xəstəlik yarpaq, gövdə, budaq və bəzi hallarda meyvələri zədələyib xırda dairə şəkilli çirkli ağ ləkələr əmələ gətirir. Yarpağın hər iki səthində ləkələr üzərində çoxlu miqdarda qara nöqtə şəkilində piknidlər inkişaf edir. Piknidlər kürəvari olub, daxilində isə iynəvari azacıq baş tərəfdən əyilmiş çox hüceyrəli rəngsiz sporlar yerləşir. Bu sporlar xəstəliyi yayır. Xəstəlik bitkilərə ilk dəfə şitillikdə sonra isə açıq sahədə yoluxur. Xəstəliyə tutulmuş bitkilərin meyvə əmələ gələn dövründə yarpaqlar quruyub vaxtsız tökülür. Belə bitkilərdə meyvə tam yetişməyərək xırda olur. Xəstəlik ilk dəfə bitkilərin aşağı, sonra isə yuxarı yarısında olan yarpaqlarında, bitki qalıqlarında keçirir. Xəstəliyin yaxşı inkişaf etməsi üçün havanın rütubəti 77-94 % , temperatur isə 15-270C olmalıdır. Ağ ləkə xəstəliyi məhsuldarlığın azalmasına və keyfiyyətinin pisləşməsinə səbəb olur.

Mübarizə. Ağ ləkə xəstəliyinə qarşı mübarizə tədbiri, fitoftora xəstəliyinə qarşı aparılan mübarizə tədbirləri ilə eyni qaydada aparılır.

Mozayka virus xəstəliyi. Pomidor bitkisində tütün və xiyar mozaykasına rast gəlinir. Tütün mozaykası ilə zədələnmiş yarpaqlarda açıq yaşıl, sarı və ya mozayka rəngi əmələ gəlir. Bəzi hallarda cavan yarpaqlar saçaqlı olur. Xiyar mozaykası ilə zədələnmiş yarpaqlarda mozayka rəngləri və saçaqlar əmələ gəlir. Xəstəliyə tutulmuş meyvələrin yetişmə dövründə onda müxtəlif rənglər yaranır. Meyvənin daxili hissəsi nekroz rəngli olur. Pomidor bitkisində tütün mozaykası , xiyar mozaykasından seçilir. Xəstəliyə tutulmuş bitkilər zəif inkişaf edib az və keyfiyyətsiz məhsul verir. Mozayka xəstəliyi açıq və örtülü sahələrdə geniş yayılıb pomidora böyük ziyan verir. Mozayka xəstəliyi hüceyrə şirəsi ilə xəstə bitkilərdən sağlam bitkilərə keçir. Xəstəliyi mənənə yayır. Bundan başqa, xəstəlik sarı sarmaşıqla da yayıla bilir. Virus bitki qalıqlarında, bəzi hallarda toxumlarda qışlayır. Mozayka xəstəliyi isti havalarda daha sürətli inkişaf edir.

Mübarizə. Xəstəliyə qarşı mübarizə məqsədilə sağlam bitkilərdən toxum götürməli, davamlı sortlar əkməli, məhsul yığıldıqdan sonra sahədən bitkiləri yığıb, təmizləməli dərin şumlanmalıdır. Alaq otları və mənənə ilə müntəzəm olaraq kimyəvi mübarizə aparmalıdır. Toxumlar səpin qabağı 1 %-li KMnO4 dezinfeksiya edilir. Toxum 20 dəqiqə məhlulda saxlanılır və sonra bir neçə dəfə su ilə yuyulub havalandırılaraq səpilir. Torpaq azot və kalium gübrələri ilə gübrələnməlidir.

 
 

Səhifə 8 > 27-dən

Joomla 1.5